Toplumların tarihindeki büyük kırılmalar, sadece kurumları ve siyasal dengeleri değiştirmiyor, aynı zamanda yeni bir dil de üretiyor. 15 Temmuz öncesi ve sonrasında Türkiye’nin gündemine giren kavramlar bunun en somut örneklerinden biri oldu. Bugün sonik patlama denildiğinde şehirlerin semalarında alçak uçuş yapan savaş uçakları, ByLock denildiğinde dijital soruşturmalar, demokrasi nöbetleri denildiğinde meydanları dolduran milyonlar, gaybubet evi denildiğinde güvenlik operasyonları hatırlanıyor. Aradan geçen yıllara rağmen bu kavramlar, toplumsal hafızadaki izler olarak yaşamaya devam ediyor.
Sonik Patlamayla Tanıştık
15 Temmuz gecesi savaş uçaklarının Ankara ve İstanbul semalarında alçak uçuş yapmasıyla birlikte kamuoyunun gündemine giren ilk teknik kavramlardan biri “sonik patlama” oldu. Süpersonik hızlarda uçan savaş uçaklarının oluşturduğu basınç dalgası nedeniyle meydana gelen yüksek ses, o gece milyonlarca vatandaş tarafından hissedildi. Daha önce daha çok havacılık literatüründe yer alan bu ifade, darbe girişimi sırasında yaşanan korku ve kaosun simgelerinden biri haline geldi.
FETÖ'yü Anlatan Yeni Kavramlar
15 Temmuz sonrasında yürütülen soruşturmalar, örgütün yıllar içinde oluşturduğu hiyerarşik yapılanmayı da gözler önüne serdi. Kamuoyu ilk kez birçok örgütsel unvan ve kavramla tanıştı. Bunlardan mahrem imam, örgüt içerisinde özellikle TSK, Emniyet, yargı ve kritik kamu kurumlarından sorumlu sivil yöneticilere verilen isim olarak gündeme geldi. Bu kişiler, örgüt mensuplarıyla gizlilik esasına dayalı ilişki kuran yapı taşları olarak soruşturma dosyalarında yer aldı. Sivil imam, resmi görev taşımayan ancak örgüt adına kamu görevlilerini yönlendirdiği belirtilen kişiler için kullanılan ifade oldu. Bölge imamı, belirli şehirlerden veya coğrafi alanlardan sorumlu örgüt yöneticilerini tanımlayan kavram olarak öne çıktı. Serrehber, örgüt içindeki daha üst düzey koordinasyon görevlerini ifade eden ve kamuoyunun ilk kez soruşturmalar sayesinde duyduğu kavramlardan biri oldu.
Güvenlik birimlerinin raporlarında sıkça yer alan hücre tipi yapılanma ifadesi, üyelerin birbirlerini sınırlı ölçüde tanıdığı ve örgütün deşifre olmasını zorlaştıran yapılanma modelini anlatıyordu. Kendisini gizleyen, örgüt bağlantısını kamufle eden ve uzun süre tespit edilemeyen kişiler için kullanılan kripto örgüt mensubu kavramı hukuk ve güvenlik literatürüne girdi.
Evler Örgütsel Sosyalleşme Ağı
15 Temmuz sonrasında kamuoyu, örgütün yıllarca kullandığı sosyal ve eğitim amaçlı yapılanmalara ilişkin kavramlarla da tanıştı. Işık evleri, öğrencilerin kaldığı ve örgütsel eğitim faaliyetlerinin yürütüldüğü ileri sürülen evler olarak kamuoyuna yansıdı. Gaybubet evi, aranan örgüt mensuplarının saklandıkları adresleri tanımlamak için kullanılan kavram oldu. Sohbet grupları, örgütsel aidiyetin güçlendirildiği toplantılar için kullanılan ifade olarak soruşturma dosyalarına girdi.
Softradan Manşetlere: Maklube
15 Temmuz sonrasında en çok konuşulan sembolik kavramlardan biri de “maklube” oldu. Orta Doğu mutfağından gelen bir yemek olan maklube, yıllarca örgüt çevrelerinde düzenlenen buluşmaların sembolü olarak kamuoyunda yer buldu. Böylece sıradan bir yemek ismi, siyasi ve toplumsal tartışmaların parçası haline geldi. Himmet, örgüte gönüllü bağış ve finansal destek sağlanmasını ifade eden kavram olarak soruşturmalarda sıkça gündeme geldi. Altın nesil, örgüt liderliği tarafından ideal insan modelini tanımlamak amacıyla kullanılan ifade olarak kamuoyunun dikkatini çekti. Hizmet hareketi, örgütün uzun yıllar boyunca kendisini tanımlarken kullandığı kavramlardan biri olarak tartışmaların merkezinde yer aldı. Yurtta Sulh Konseyi, darbe girişimini gerçekleştiren yapı tarafından kullanılan ve girişimin başarısız olmasıyla birlikte tarihe geçen isimlerden biri oldu. Demokrasi nöbetleri, 15 Temmuz sonrasında Türkiye genelinde meydanlarda tutulan nöbetler için kullanılan ifade haline geldi. Haftalar boyunca milyonlarca vatandaş meydanlarda bir araya geldi.
Dijital Çağın Delilleri
15 Temmuz sonrasında yürütülen soruşturmalar, dijital teknolojilerin suç ve delil süreçlerindeki önemini de gündeme taşıdı. ByLock, Türkiye’nin en çok konuştuğu uygulamalardan biri oldu. Örgüt üyelerinin haberleşmede kullandığı iddiasıyla binlerce soruşturmaya konu edildi. Eagle, soruşturmalarda adı geçen alternatif haberleşme sistemlerinden biri olarak gündeme geldi. KakaoTalk, bazı soruşturmalarda iletişim aracı olarak değerlendirilen uygulamalar arasında yer aldı. Kriptolu haberleşme, şifreli iletişim sistemlerini ifade eden kavram olarak kamuoyunda yaygınlaştı. Morbeyin, 2017 yılında ortaya çıkan ve bazı kullanıcıların iradeleri dışında ByLock sunucularına yönlendirilmesine neden olan teknik süreçle birlikte gündeme geldi. Bu kavram, dijital delillerin doğrulanmasının önemini gösteren örneklerden biri olarak hafızalara kazındı.
Soruşturmanın Yeni İfadeleri
Ardışık arama, özellikle örgüt içi iletişim ağlarının tespitinde kullanılan analiz yöntemlerinden biri olarak kamuoyuna yansıdı. Operasyonel hat, örgütsel faaliyetlerde kullanıldığı değerlendirilen GSM hatlarını tanımlayan bir kavram olarak öne çıktı. Ankesör aramaları, 15 Temmuz sonrası soruşturmaların en çok konuşulan başlıklarından biri oldu. Sabit hatlar ve ankesörlü telefonlar üzerinden gerçekleştirilen belirli iletişim modelleri, özellikle askeri yapılanma soruşturmalarında önemli delil unsurları arasında değerlendirildi. CGNAT kayıtları, mobil internet kullanımında hangi kullanıcının hangi IP adresini kullandığını tespit etmeye yarayan teknik kayıtlar olarak soruşturmalarda sıkça gündeme geldi. Dijital delil, bilgisayarlar, telefonlar ve elektronik cihazlardan elde edilen verileri ifade eden hukuki kavram olarak yaygınlaştı. Veri imajı, elektronik cihazların birebir kopyalanması işlemine verilen teknik isim olarak hukuk terminolojisine girdi.
15 Temmuz sonrasında geliştirilen ve özellikle TSK içerisindeki örgütsel bağlantıların analiz edilmesinde kullanılan değerlendirme sistemi “FETÖMETRE” adıyla kamuoyuna tanıtıldı. Sistem, çok sayıda kriter üzerinden risk analizleri yapılmasını amaçlayan bir yöntem olarak dikkat çekti ve güvenlik politikaları tartışmalarında önemli yer tuttu.
