Afet Bakanlığı Kurulması Talebi ve 6 Şubat Depremlerinin Bilançosu
Üç yıl önce, 6 Şubat 2023'te Güneydoğu Anadolu fay hattında meydana gelen ve merkez üsleri Kahramanmaraş Pazarcık, Gaziantep Islahiye ile Kahramanmaraş Elbistan olan depremler, ülke tarihinin en yıkıcı doğal afetlerinden biri olarak kayıtlara geçti. Sırasıyla 7.7, 6.5 ve 7.6 büyüklüğündeki bu depremler, asrın felaketi olarak adlandırıldı ve derin izler bıraktı.
Depremin Ağır Bilançosu ve Etkileri
AFAD verilerine göre, etki alanı 120 bin kilometrekareyi bulan depremlerden 14 milyon kişi doğrudan etkilendi. 53 bin 537 kişi hayatını kaybederken, 107 bin 213 kişi yaralandı. Deprem, Kahramanmaraş, Hatay, Adıyaman, Osmaniye, Gaziantep, Şanlıurfa, Malatya, Diyarbakır, Adana, Kilis ve Elazığ olmak üzere 11 ilde, 124 ilçede ve 6 bin 929 mahalle ile köyde büyük yıkıma yol açtı. Toplamda 18 ilde genel hayatı etkileyen bu afet, devlet-millet seferberliğinin en çarpıcı örneklerinden birini oluşturdu.
Depremin yol açtığı ekonomik kayıplar resmi rakamlara göre 150 milyar doları aşarken, hükümet bölgedeki imar ve iyileştirme çalışmaları için 2026 bütçesi de dahil olmak üzere 3 trilyon 259 milyar TL kaynak ayırdı. Bugüne kadar altyapı, sosyal donatı ve konut projeleri için harcanan toplam miktar ise 75 milyar doların üzerine çıktı.
Yeniden Yapılanma Çabaları ve Konut Teslimleri
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verileri, TOKİ koordinasyonunda yürütülen çalışmaların kapsamını ortaya koyuyor. Kentsel Dönüşüm Başkanlığı, Emlak Konut GYO ve Yapı İşleri Genel Müdürlüğü ile 11 ilde 174 ayrı alanda, 3 bin 481 şantiyede 200 bine yakın kişi istihdam edildi. Deprem bölgesindeki 11 ilde bugüne kadar hak sahiplerine teslim edilen bağımsız bölüm sayısı ise şu şekilde:
- 367 bin 995 konut
- 65 bin 672 köy evi
- 21 bin 690 iş yeri
Toplamda 455 bin 357 yapının teslim edilmesi, yeniden yapılanma sürecinin önemli bir aşamasını temsil ediyor.
Afet Yönetiminde Eksiklikler ve Afet Bakanlığı Önerisi
6 Şubat depremlerinde, ilk anlarda yaşanan koordinasyon eksiklikleri ve panik hali, afet yönetim sistemindeki açıkları gözler önüne serdi. Depremden sonraki ilk 24 saatte ne yapılacağı konusunda yaşanan dağınıklık, Milli Alarm Sisteminin gözden geçirilmesi gerekliliğini ortaya koydu. Bu bağlamda, afetlerde tüm devlet kurumlarını ve sivil toplumu organize bir şekilde harekete geçirecek güçlü bir Afet Bakanlığı ya da benzeri bir yapının kurulması önerisi gündeme geldi.
Son depremde 7 bin AFAD görevlisinin yetersiz kalması, belki de bunun 100 katı arama-kurtarma ve müdahale ekibine ihtiyaç duyulduğunu gösterdi. Afetle ilgili çalışan tüm birimlerin kurulacak bir Afet Bakanlığı'na entegre edilmesinin, gelecekteki afetlere hazırlık açısından yerinde bir adım olacağı vurgulanıyor.
Milli Güvenlik Tehdidi Olarak Deprem ve Alınması Gereken Önlemler
Milli Güvenlik Siyaset Belgesi'nde (MGSB) deprem, bir ulusal güvenlik tehdidi olarak sayılıyor. Belgede, kitlesel can kayıplarına, büyük ekonomik kayıplara ve sosyal yapıda çözülmelere yol açan depremlerin doğal ve insan kaynaklı tehditler arasında yer aldığı belirtiliyor. Bu kapsamda alınması gereken önlemler şunları içeriyor:
- Uygun zemine uygun yapılar inşa etmek ve etkili yapı denetimi sağlamak
- Kayıp ve kaçağı önlemek için gerekli tedbirleri almak
- Toplumun deprem konusunda bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi
- Ulusal afet yönetim sisteminin ve milli alarm yönergelerinin güçlendirilmesi
Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü (CBSGM) koordinasyonunda yürütülecek çalışmalar, coğrafi verilerin aktif kullanımı ve karar destek sistemlerinin geliştirilmesi, afet öncesi hazırlıkların hayati önem taşıdığını gösteriyor.
Depremin Küresel Etkileri ve Dayanışma Örnekleri
6 Şubat depremleri, sadece Türkiye'yi değil, komşu ülkeleri de etkiledi. Mısır'dan İran'a, Irak'tan Lübnan'a kadar 1.2 milyon kilometrekarelik alanda hissedilen deprem, Suriye'de de can kayıplarına yol açtı. Toplamda 5 ülkede daha hissedilen bu afet, dünyanın en yıkıcı ve en ölümcül 5. depremi olarak kayıtlara geçti.
Her türlü olumsuzluğa rağmen, deprem sonrasında büyük bir dayanışma örneği sergilendi. Enkaz bölgelerinde başlatılan seferberlik kapsamında, 11 bin 488'i uluslararası olmak üzere toplam 35 bin 250 arama-kurtarma personeli ve 142 bin güvenlik personeli görev yaptı. AFAD'ın öncülüğünde Türk Kızılayı, STK'lar ve kamu kurumları tarafından günlük ortalama 4 milyon kişiye yemek dağıtılırken, bölgeye 150 bin yardım TIR'ı ulaştırıldı. Geçici barınma çalışmaları kapsamında ise 1 milyon çadır bölgeye sevk edildi ve 2.5 milyon afetzede çadırlarda barındırıldı.
Depremin üçüncü yılında, alınan derslerin ışığında afet yönetim sisteminin yeniden yapılandırılması ve güçlendirilmesi, gelecekte benzer felaketlerin etkilerini azaltmak açısından büyük önem taşıyor.
