TBMM Genel Kurulu'nda, kamuoyunda "Çerçeve Yasa" olarak bilinen 12 maddelik "Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi" yapılan oylamayla kabul edilerek yasalaştı. Yasa, 468 evet oyu alırken, 88 ret ve 6 çekimser oy kullanıldı. Bu sonuçla birlikte teklif, "Terörsüz Türkiye" süreci kapsamında önemli bir adım olarak değerlendirildi.
Meclis'te Tarihi Oturum
TBMM Genel Kurulu, Meclis Başkanvekili Celal Adan başkanlığında toplandı. Oturumda milletvekilleri kanun teklifi hakkında söz aldı. Adan, birleşimin açılışında 20 milletvekiline yerlerinden gündem dışı söz verdi. Ardından partilerin grup başkanvekilleri konuşma yaptı. Yeni Yol adına Bülent Kaya, İYİ Parti adına Turhan Çömez, CHP adına Rahmi Aşkın Türeli, MHP adına Erkan Akçay, DEM Parti adına Gülüstan Kılıç Koçyiğit, YENİ Parti adına Murat Emir ve AK Parti adına Abdulhamit Gül söz aldı.
Oturum öncesinde MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, Meclis'e gelerek gazetecilerin sorularını yanıtladı. "18 saat bekleyeceksiniz" diyen Bahçeli, süreci takip ettiğini belirtti. AK Parti Grup Başkanı Abdullah Güler, CHP Grup Başkanı Faik Öztrak ve Yeni Yol Partisi Grup Başkanvekili Selçuk Özdağ, oturum öncesinde Bahçeli'nin yanına giderek tokalaştı.
Partilerin Tutumları ve Açıklamalar
Görüşmeler sırasında partilerin liderleri ve grup başkanları önemli açıklamalarda bulundu. CHP Grubu adına konuşan Kars Milletvekili İnan Akgün Alp, "Barış onurlu bir barıştır. Herkes müsterih olsun. Kazanan Türkiye olacaktır. CHP olarak teklife evet oyu vereceğiz" dedi. CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu ise "Terörsüz Türkiye" sürecine tereddütsüz katkı vereceklerini belirterek, "Ancak ülkemizde yeni bir iç karışıklık, ayrışma ve çatışma zemini oluşturmaya çalışan bölücü küresel yapılara da asla geçit vermeyeceğiz" ifadelerini kullandı.
İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu, Genel Kurul'da yaptığı konuşmada, "Bu teklifin altına imza atarken, komisyonda evet oyu verirken, bir kez olsun o yemin hiç mi aklınıza gelmedi? Peki bugün burada, o yemini bile bile çiğneyecek misiniz? Bu teklife 'evet' mi diyeceksiniz? Biz, HAYIR diyeceğiz. Tarihin doğru yerinde duracağız. Milletimizin huzurunda, NAMUSUMUZ ve ŞEREFİMİZ ÜZERİNE ETTİĞİMİZ yeminimize sadık kalacağız" ifadelerini kullandı. Dervişoğlu, daha önce de "Milletvekillerine sesleniyorum, Anayasa ve vatanın bütünlüğü üzerine ettiğiniz yemini çiğnemeyin. Bu teslimiyet belgesine el kaldıranları tarih ve millet affetmeyecektir" demişti.
MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, "Terörsüz Türkiye vizyonu, salt bir güvenlik politikası olarak görülmekten ziyade devletin bekası, iç cephenin güçlenmesi, hukukun üstünlüğü, demokratik katılım, toplumsal dayanışma ve ekonomik kalkınmayı kapsayan bir devlet politikasıdır" dedi.
DEM Parti Eş Genel Başkanı Tuncer Bakırhan ise "Parlamento bu sorumluluğu taşımalı ve tarihin önünü açmalıdır. Bu irade bugün bu Meclis'te vardır. Çatışma ve şiddet sarmalından çıkma fırsatı önümüzde duruyor. Tek bir amacımız var o da başka acıların yaşanmamasıdır. Bu süreç Türkiye'nin bütünleşmesine, ortak yaşama fırsat sunacak. Bu yasada eksikler ve eleştiriler yok değil. İlk aşamanın ölçütleriyle nihai amacın ölçütlerini karıştırmamalıyız. Bugün atılan bir temeldir" ifadelerini kullandı.
Görüşmelerin Seyri ve Kritik Anlar
Görüşmeler sırasında İYİ Parti milletvekilleri omuzlarında Türk bayraklı şallarla ve ellerinde Türk bayrakları ile Genel Kurul salonuna katıldı. İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu, Genel Kurul'a geldiğinde MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli ile selamlaşmadı. İki liderin tokalaşmaması dikkat çekti.
DEM Parti Eş Başkanları ve İmralı heyeti, kuliste MHP lideri Devlet Bahçeli'nin yanına gelip tokalaştı. DEM Partili Pervin Buldan, "Selam vermek istedik. Hayırlı olsun" dedi. TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş ile AK Parti Genel Başkanvekili Efkan Ala, muhalefet kulisine geçerek DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Yeniden Refah Partisi Genel Başkanı Fatih Erbakan ve Saadet Partisi Genel Başkanı Mahmut Arıkan ile sohbet etti. Sohbete DEM Heyeti de dahil oldu; Saruhan Oluç, Pervin Buldan ve Gülistan Kılıç Koçyiğit de katıldı.
Yeniden Refah Partisi Genel Başkanı Fatih Erbakan, partisinin teklife "çekimser" oy vereceğini açıkladı. Erbakan, "Yeniden Refah Partisi olarak uzun zamandır ifade ettiğimiz gibi PKK/KCK üyesi teröristlerin akıbeti ile ilgili kararı devlet kadroları ya da hükümet ortakları değil, şehit aileleri ve gazilerimiz, yani milletimiz vermeli, 'çerçeve yasa'nın af kapsamı doğrudan referanduma götürülmelidir. Zikredilen sebepler ve sürecin içerdiği sonraki adımlarla ilgili belirsizlikler nedeniyle, Yeniden Refah Partisi olarak 'çerçeve yasa'ya 'çekimser' oy vereceğimizi aziz milletimize arz ediyoruz" dedi.
Yeni Parti lideri Özgür Özel ise "Tarihsel tutarlılık içinde hep aynı yerde durduk. Bu mesele şiddetle değil siyasetle çözülür. Bu teklife hayır deme hakkı diye sorduğunuzda YENİ Parti grubudur. En ağır saldırılara uğrayan bizleriz. Cumhurbaşkanı adayı tutuklanan, partisine butlan atanan, sahte delillerle belediye başkanları tutuklanan biziz. Yarın ülkeyi yönetecek olan da biziz. Öfkemizi milletin geleceğinin önüne koymadık, koymayacağız. Teklifin içeriği de hazırlanış şekli de sorunlu. Biz iktidarın samimiyetine güvenmiyoruz, gelecekte vereceği sözlere güvenmiyoruz. Bu süreç anayasa pazarlığına dönüşür mü sorusunu görüyorum. Bu yasaya hayır deme hakkı en çok YENİ Parti'de, ancak barış hakkının önünde durmayacaktır. Barışın önünde durmayacağız" ifadelerini kullandı. Özel, "Ben ve arkadaşlarım bu yasaya evet diyeceğiz. Milletvekillerimiz de seçildikleri bölgelerde millet ne diyorsa ona göre karar verecektir. Milletvekillerini serbest bırakıyor değilim. Temsil ettikleri bölgelerde onları milletin vekili olma sorumluluğuyla baş başa bırakıyorum" dedi.
Oylama ve Sonuç
İYİ Parti, çerçeve yasa teklifinin tümünün açık oylamayla oylanması için önerge verdi. Önergenin kabul edilmesinin ardından teklifin tümü elektronik oylamaya sunuldu. Milletvekillerine oy kullanmaları için 2 dakika süre verildi. Yapılan oylamada 468 evet, 88 ret ve 6 çekimser oy kullanıldı. Böylece teklif yasalaştı.
Yasa, TBMM Adalet Komisyonu'nda 8 Ağustos Cumartesi günü kabul edilmişti. Komisyon aşamasında tek değişiklik 2. Madde'de yapıldı. Kanun kapsamına giren "örgüt"ün tanımlandığı 2. Madde üzerine AK Parti ve MHP'nin ortak önergesinin kabulüyle, yasada ifade edilen örgütün "PKK/KCK terör örgütünü ve bağlı bütün oluşumlarını" kapsadığına işaret eden fıkra, "PKK/KCK terör örgütünü ve bununla bağlantılı her türlü oluşumlarını" şeklinde değiştirildi.
TBMM, 1 Ekim 2025'te başladığı ve 1 Temmuz'dan itibaren uzatma kararı aldığı yasama yılının sonuna geldi. Bu teklifin kanunlaşmasının ardından Meclis, 1 Ekim'de toplanmak üzere yaz tatiline girdi.
