Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Uçum'dan Kritik 'Umut Hakkı' Değerlendirmesi
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, son günlerde yoğun şekilde tartışılan 'umut hakkı' konusunda kapsamlı bir analiz yayımladı. Uçum, AA Analiz için kaleme aldığı yazıda, bu kavramın yanlış anlaşıldığını ve netleştirilmesi gereken hususlar olduğunu vurguladı.
Umut Hakkı Nedir, Ne Değildir?
Mehmet Uçum, öncelikle umut hakkının kişiye özgü bir tahliye imkanı olmadığını kesin bir dille ifade etti. Yazısında, "Umut hakkı olarak tartışılan husus, daha önce ilgililerce etraflıca açıklandığı gibi kişiye özgü veya münfesih terör örgütü PKK'nın elebaşı Abdullah Öcalan'a yönelik bir tahliye imkanı değildir" dedi.
Uçum'un altını çizdiği diğer önemli noktalar şunlar oldu:
- Umut hakkı doğrudan tahliye sağlamaz.
- Bir af uygulaması hiç değildir.
- Bağımsız bir hak değil, şartla salıverilme imkanının farklı bir ifadesidir.
Şartla Salıverilme: Bir Hak Değil, Hukuki İmkan
Uçum, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarından yola çıkılarak yapılan umut hakkı nitelemesinin de aslında şartla salıverilme anlamına geldiğini belirtti. "Bizim mevzuatımızda da umut hakkı nitelemesi kullanılmaz. Koşullu salıverilme kavramına yer verilir" diyen Uçum, şartla salıverilmenin bir haktan ziyade hukuki bir imkan olduğunu vurguladı.
Bu imkandan yararlanabilmek için iki temel koşulun bir arada gerçekleşmesi gerektiğini kaydeden Uçum:
- Kanunda belirtilen asgari ceza süresinin tamamlanmış olması
- Bu süre boyunca hükümlünün iyi halli olması
Bu iki koşulun sağlanması halinde, idari rapor ve infaz yargısı kararıyla şartla salıverilmenin mümkün olabileceğini ifade etti.
Kapsam Genişletilirse Kimler Yararlanabilir?
Mehmet Uçum, şartla salıverilmenin genişletilmesi halinde kapsama girebilecek hükümlüleri de sıraladı:
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını devletin güvenliğine, anayasal düzene ve milli savunmaya karşı işlenen örgütlü suçlardan alanlar
- Geçmişte ölüm cezaları müebbet ağır hapis cezasına veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına dönüştürülen terör suçluları
- Terör suçlusu olarak ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alanlar
Uçum, "Eğer bu konuda tam irade ve yetki sahibi Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) şartla salıverilme imkanından yararlanacak hükümlü kapsamını yukarıda belirtilen hükümlülerle genişletecek düzenleme yaparsa Öcalan da bu kapsama girer" dedi.
FETÖ Mensuplarının Durumu
Uçum, FETÖ çetesi mensuplarından müebbet ve süreli hapis cezası alanların şu anda şartla salıverilme imkanına sahip olduğunu belirtti. Kapsam dışında olanların ise sadece ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alanlar olduğunu ifade etti.
"Eğer böyle bir düzenleme çıkarsa ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası almış FETÖ çetesi mensuplarının bu imkandan yararlanabilmesi için mevcut yasal hükümlere göre 2016 dikkate alındığında en erken 2046'ya, en geç 2056'ya kadar ceza çekmeleri ve bu süre içinde iyi halli olmaları gerekir" diyen Uçum, bu konuda yorum yaparken asgari ceza süresi ve iyi hallilik şartlarının mutlaka göz önünde tutulması gerektiğini vurguladı.
TBMM'nin Takdir Yetkisi
Cumhurbaşkanı Başdanışmanı, konunun tamamen TBMM'nin takdirinde olduğunu belirtti. Uçum, "TBMM kapsam dışında olan suçları şartla salıverilmenin kapsamına eklerse bu konuda süre, değerlendirme talebi, süreç yönetimi bakımından özel düzenleme de yapabilir. Genel şartla salıverilme usulünden farklı bir usul belirleyebilir. Bu hususta hukuken bir engel yoktur" ifadelerini kullandı.
Uçum, mevcut durumda yürürlükteki İnfaz Kanunu'na göre belirli kapsam dışı hükümlüler hariç tüm hükümlülerin şartla salıverilme imkanına sahip olduğunu da sözlerine ekledi.
