ABD-Çin Zirvesinde Stratejik İstikrar Arayışı
NURULLAH GÜR - ABD ile Çin arasındaki gerilimi çözme çabaları kapsamında, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in bir araya geldiği zirvede "stratejik istikrar" kavramı sıkça vurgulandı. İki ülke arasındaki ilişkilerin bu kavram etrafında şekillendirilmesi hedefleniyor. Ancak, bu kavramın henüz somut bir içeriğe sahip olmadığı görülüyor.
Uzun süredir beklenen zirve, Hürmüz'deki savaşın gölgesinde gerçekleşti ve sonuçları itibarıyla beklentilerin gerisinde kaldı. Trump açısından en somut çıktılar, Çin'in 200 uçaklık Boeing siparişi ve 17 milyar dolarlık Amerikan tarım ürünü alma taahhüdü oldu. Beyaz Saray, bu siparişleri Amerikalı işçiler, çiftçiler ve şirketler için büyük bir kazanım olarak duyurdu. Ancak, iki ülkenin toplam 50 trilyon dolarlık ekonomik büyüklüğü düşünüldüğünde, bu hacimdeki satışların önemsiz kaldığı söylenebilir.
Ticaret ve Yatırım Kurulu
ABD ve Çin, stratejik açıdan kritik olmayan ürünlerin ticaretini kolaylaştırmak amacıyla bir Ticaret Kurulu kurulması konusunda anlaştı. Bu kurulun temel amacı, hassas nitelik taşımayan ürünlere ilişkin ticaret diplomasisini kolaylaştırmak olacak. Ancak çipler, yapay zekâ ve savunma sanayi teknolojileri gibi kritik alanlar bu kapsamın dışında tutuluyor. İki ülke arasında asıl gerilim yaratan teknolojik başlıklar da bunlar olduğu için kurulun daha tasarım aşamasında kırılgan bir yapıya sahip olduğu ifade edilebilir.
Bunun yanı sıra, bir Yatırım Kurulu oluşturulması planlanıyor. Bu kurulun, yatırım anlaşmazlıklarının çözümünde hükümetler arası bir platform işlevi görmesi öngörülüyor.
Küreselleşme Yerine Jeoekonomik Pazarlık
Bu gelişmeler, ABD ve Çin'in uluslararası anlaşmalar ve kurumlar yerine sorunlarını pazarlıklarla çözme yoluna yöneldiğini gösteriyor. Bu girişimler, iki ülke arasındaki sorunların yapısal olarak çözülmesine katkı sağlamaktan uzak. Kurulların birer kriz yönetimi aracı olarak kullanılacağı anlaşılıyor. Bu durum, küreselleşme gerilerken jeoekonomik pazarlıkların ön plana çıktığının bir göstergesi.
Zirvede dikkat çeken bir diğer unsur, görüşme metinlerinde sıkça vurgulanan "stratejik istikrar" kavramı oldu. İki ülke, bundan sonraki ilişkilerini bu kavram etrafında şekillendirmeyi hedefliyor. Ancak, bu kavramın şu an için altının çok dolu olduğunu söylemek güç. Nitekim tarafların bu kavrama farklı anlamlar yüklediği anlaşılıyor.
Trump, kasım ayında ABD'de gerçekleşecek ara seçimlere kadar Çin ile gerilimi artırmak istemediği izlenimi veriyor. Bu nedenle Washington yönetimi, "stratejik istikrar" kavramını, ticaret ve teknoloji savaşlarını tamamen sona erdirmese de korumacılığı ve rekabeti kontrol altında tutacağı, böylece piyasalara belirli ölçüde sakinlik ve öngörülebilirlik sağlayacağı bir çerçeve olarak yorumluyor. Savaştan dolayı sarsılan piyasaların gerçekten de dinginliğe ihtiyacı var.
Pekin tarafı içinse "stratejik istikrar", ABD'nin Çin'in kırmızı çizgilerini dikkate alarak rekabetin araçlarını ve sertlik düzeyini ayarladığı bir anlayışa karşılık geliyor. Bu bağlamda Çin, ABD'nin insan hakları, özgürlükler ve demokrasi üzerinden ülkenin kalkınma sürecine dışarıdan müdahale etmesini istemiyor. Ayrıca Tayvan'ın Çin'in ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilmesini talep ediyor. Özetle Pekin yönetimi, ABD'nin Çin'i küresel sistem içerisinde eşit bir ortak olarak konumlandırmasını sağlamayı hedefliyor.
"Stratejik istikrar" kavramı şu anda herkes tarafından kendi çıkarları doğrultusunda yorumlanıyor. Trump döneminde olmasa da ilerleyen yıllarda bu kavramın altının doldurulup kurumsallaştırılması, iki süper güç arasındaki ilişkinin kodları açısından son derece kritik olabilir.
Yasal Uyarı: Yayınlanan köşe yazısı/haberin tüm hakları Turkuvaz Medya Grubu’na aittir. Kaynak gösterilse veya habere aktif link verilse dahi köşe yazısı/haberin tamamı ya da bir bölümü kesinlikle kullanılamaz.
