İran'ın önceki gün Hürmüz Boğazı'nı geçmeye çalışan bir ABD gemisini hedef aldığını duyurmasının ardından ABD-İran arasındaki gerilim yeniden tırmanışa geçti. Ancak ateşkes henüz resmen bozulmadı. Taraflar müzakerelerin sürdüğünü açıklasa da sahada askeri hazırlıklar dikkat çekiyor.
Trump'tan 'mini savaş' nitelemesi
CBS News'e konuşan üst düzey ABD'li yetkililer, Başkan Donald Trump'ın ticari gemi hareketliliğini korumak için başlattığı 'Özgürlük Projesi' kapsamında iki ABD gemisinin Hürmüz Boğazı'nı geçerek Basra Körfezi'ne girdiğini iddia etti. Önceki gün yaşanan ateşkes ihlallerine rağmen 8 Nisan'da ilan edilen ateşkesi bozmayan ve savaş durumuna yeniden geçişi resmen ilan etmeyen Trump, durumu 'mini savaş' olarak nitelendirerek 'Her şey iyi gidiyor' dedi. Trump, ülkesinin daha önce Afganistan, Vietnam ve Irak gibi ülkelerde yıllarca savaştığını, İran ile 6 haftadır süren bu savaşın öncekilere oranla mini bir savaş olduğunu ifade etti.
Trump'tan 'beyaz bayrak' çağrısı
Trump daha sonra yaptığı açıklamada İran'ın askeri ve siyasi kapasitesini büyük oranda yok ettiklerini savunarak, 'Belki beyaz bayrak görmeyeceksiniz ama aslında İranlıların ihtiyacı olan şey bu. Teslimiyetin simgesi olan beyaz bayrağı sallamaları gerekiyor' diye konuştu.
Özgürlük Projesi ve askeri hazırlıklar
Trump, savaşın başladığı 28 Şubat'tan beri sergilediği agresif tutuma rağmen pazartesi günü yaşanan askeri gerilimleri savaşa dönmek için henüz kullanmadı. Buna karşılık Hürmüz Boğazı'ndan geçiş için bekleyen ticari gemileri korumak amacıyla 'Özgürlük Projesi' adını verdiği bir girişim başlatan Trump'ın ilk adımı attığı öne sürülüyor. CBS News'e konuşan yetkililer, iki ABD gemisinin boğazı geçerek Basra Körfezi'ne girdiğini iddia ederken, 'Gemilerimiz, İran tarafından füzelerle hedef alınan ticari gemileri bu füzeleri engelleyerek korudu' ifadelerini kullandı. Trump, İran Savaşı'nın 3 hafta daha uzayabileceğini söyledi ve 'ABD Tahran'ın 8 küçük sürat teknesini ortadan kaldırdı' dedi.
İran'ın etki alanı genişliyor
Buna karşılık İran'ın ateşkes öncesine göre bölgedeki etki alanının Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) kıyılarına kadar genişlediği iddia ediliyor. Hürmüz'den geçiş için bekleyen ticari gemi yetkilileri Bloomberg'e yaptıkları açıklamada boğazda halihazırda neredeyse hiç gemi olmadığını söyledi. Yetkililer, BAE'nin Fuceyra Limanı'nı hedef alan saldırıların İran'ın boğazdaki kontrol alanının genişlediğini gösterdiğine vurgu yaparak, 'Bazı telsiz bildirimleri, İran Devrim Muhafızları'nın (DMO) yeni bir etki sınırı belirlediğini bize bildirdi' ifadelerini kullandı. Bu bildirimlerin ardından yüzlerce ticari geminin yer değiştirdiğine işaret eden yetkililer, gemilerin Dubai yakınlarında toplandığı bilgisini verdi.
ABD sivilleri vurdu iddiası
ABD tarafının Hürmüz'de ticari geçişleri engelleyen DMO'ya ait 6 hücum botu batırdığı iddiaları İran tarafından yalanlandı. İran resmi haber ajansı İRNA'ya konuşan DMO yetkilileri, ABD'nin hedef aldığı botların hücum botları değil sivil tekneler olduğunu ve 5 sivilin bu saldırılarda yaşamını yitirdiğini bildirdi. BAE'nin Fuceyra Limanı'nı hedef alan insansız uçak saldırılarına da değinen DMO yetkilileri, saldırıların İran tarafından değil ABD ordusu tarafından yapıldığını öne sürdü.
İran'dan 'kör düğüm' uyarısı
Gerilim karşılıklı adımlarla artarken İran'dan müzakerelerin sürmesi yönünde uyarılar geldi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Pakistan'ın arabuluculuğuyla 10 Nisan'da başlayan müzakerelerde ilerleme kaydedildiğini söyleyerek Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmelerin 'siyasi bir krize askeri bir çözümün olmadığını açıkça gösterdiği' değerlendirmesini yaptı. Arakçi, 'Pakistan'ın özverili çabaları sayesinde görüşmeler ilerlerken, ABD kötü niyetliler tarafından bir kargaşaya çekilme konusunda dikkatli olmalıdır, aynı şekilde BAE de dikkatli olmalıdır' dedi. Arakçi, Trump'ın Hürmüz Boğazı'nda mahsur kalan gemilerin geçişine ilişkin 'Özgürlük Projesi' adını verdiği girişim hakkında da 'Özgürlük Projesi, kör düğüm projesidir' ifadesini kullandı. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise Hürmüz Boğazı'ndaki yeni denklemde boğazın istikrara kavuştuğunu savunarak 'Mevcut durumun sürdürülmesinin ABD için dayanılmaz olduğunu biliyoruz. Ama biz yeni başladık' cümlelerini kullandı.
Hürmüz'den geçişlerde yeni düzen
İran yönetimi, Hürmüz Boğazı'ndan geçecek gemiler için e-posta adresi bildirerek bu adres üzerinden geçiş işlemlerini yapmalarını istedi. Devlet televizyonu Press TV, Hürmüz'den gemi geçişine yönelik mekanizmaya ilişkin açıklamayı yayımladı. Açıklamada 'Hürmüz Boğazı üzerinde egemenlik uygulanmasına yönelik yeni bir mekanizma İran tarafından tasarlanmış ve hayata geçirilmiştir' ifadeleri kullanıldı. Boğazdan geçmek isteyen gemilerin 'info@PGSA.ir' adresinden bir e-posta alarak Hürmüz Boğazı geçiş kuralları hakkında bilgilendirilecekleri ve gemilerin bu çerçeveye göre geçiş izni alabilecekleri kaydedildi. Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri de Hürmüz'den geçişlerle ilgili uyarı mesajı yayımlayarak İran tarafından ilan edilen koridorun dışındaki güzergahları kullanan gemilere müdahale edileceğini duyurdu.
Rubio: Şartları kabul etmeliler
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Hürmüz'de çatışmalar sonucu 10 sivil denizcinin hayatını kaybettiğini belirterek İran'a ait 7 adet sürat teknesini vurduklarını bildirdi. Rubio, 'İran, müzakere masasına gelerek şartları kabul etmeli. Bizim tercihimiz, boğazların olması gerektiği gibi açık olması, önceden olduğu gibi. Suda mayınların bulunmaması. Kimsenin geçiş ücreti ödememesi. Hedef bu' dedi.
