Fidan'dan Kritik Uyarı: Nükleer Müzakereler Tıkanırsa Bölgede Yeni Savaş Riski
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerde önemli açıklamalarda bulundu. Fidan, Tahran yönetiminin gerçek bir anlaşmaya varmayı yürekten istediğine inandığını belirterek, 2015 yılında imzalanan anlaşmada olduğu gibi zenginleştirme seviyeleri üzerindeki kısıtlamaları ve sıkı bir denetim rejimini kabul edeceklerini düşündüğünü ifade etti.
ABD'nin Tutumu ve İran'ın Pozisyonu
ABD'li, İranlı ve bölge yetkilileriyle sürekli temas halinde olan Bakan Fidan, "Amerikalıların net sınırlar içinde İran’ın zenginleştirme faaliyetini tolere etmeye istekli görünmesi olumlu" değerlendirmesini yaptı. Fidan sözlerine şöyle devam etti: "İranlılar artık Amerikalılarla bir anlaşmaya varmaları gerektiğini kabul ediyor ve Amerikalılar da İranlıların belirli sınırları olduğunu anlıyor. Onları zorlamaya çalışmak anlamsız."
Müzakerelerdeki Kritik Engel ve Savaş Uyarısı
Bakan Fidan, ABD'nin İran'ın füze programı ve milis gruplara destek gibi başlıkları da aynı anda masaya koymakta ısrar etmesi halinde nükleer müzakerelerin zora girebileceğini vurguladı. Fidan'ın çarpıcı uyarısı şu şekilde oldu: "ABD tüm konuları aynı anda ele almakta ısrar ederse korkarım nükleer dosya bile ilerlemez. Sonuç bölgede yeni bir savaş olabilir."
Dolaylı Görüşmeler ve Tarafların Yaklaşımı
Türkiye, Katar, Umman ve Mısır'ın tarafları müzakere masasına oturtma çabalarını yoğunlaştırmasının ardından, ABD elçileri Steve Witkoff ve Jared Kushner geçtiğimiz hafta Maskat'ta İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile dolaylı görüşmeler gerçekleştirdi. Hem Washington hem de Tahran, ABD'nin Haziran ayında İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü 12 günlük savaşa katılarak İslam Cumhuriyeti'nin nükleer tesislerini bombalamasından bu yana yapılan bu ilk görüşmeleri "olumlu bir ilk adım" olarak nitelendirdi.
Diplomatlar bir anlaşmaya varılmasının önünde büyük zorluklar olduğu konusunda uyarsa da taraflar yakında yeni bir tur düzenlemeyi beklediklerini ifade etti. ABD Başkanı Donald Trump'ın potansiyel bir anlaşmanın kapsamına ilişkin mesajları ise karmaşık seyrediyor. Washington daha önce İran'ın füze programına kısıtlamalar getirmesini ve Hizbullah ile Husiler gibi vekil güçlerine verdiği desteği kesmesini şart koşmuştu. Ancak Trump geçen haftaki görüşmelerin ardından sadece nükleer programını kapsayan bir anlaşmanın "kabul edilebilir" olabileceğini söyledi.
Bölge Ülkelerinin Rolü ve Güven Açığı
Ankara ve bölgedeki diğer hükümetlerin "yaratıcı fikirler geliştirmeye çalıştığını" söyleyen Bakan Fidan, bu ülkelerin sorunlarda "yapıcı ve etkili bir rol" oynayabileceğini ekledi. Fidan açıklamasında "Amerikalılar İran’ın nükleer kapasitesi konusunda derin endişe duyuyor. Ancak diğer meseleler bölge ülkeleriyle yakından bağlantılı; çünkü füzeler ve vekil güçler bölgesel güvenliği etkiliyor" dedi.
Fidan, Trump yönetimi ve İran'ın geçmişteki hatalardan kaçınması gerektiğini vurgulayarak; dünya güçlerinin 2015'te Tahran ile imzaladığı nükleer anlaşmaya giden süreçte, bölge ülkelerinin müzakerelerin dışında bırakılmış hissettiğini hatırlattı. Fidan, "İran’ın ABD ile yapacağı her türlü anlaşmayı, bölgesel ortaklarla güveni pekiştirecek adımlarla eşleştirmesi önemli olacaktır, bu denge esastır. Bölge ülkeleriyle önemli bir güven açığı var ve bu boyutu ele almak hayati önem taşıyor" ifadelerini kullandı.
İran'daki İç Dinamikler ve Ekonomik Baskılar
Fidan, Tahran'ın geçen yılki yıkıcı İsrail savaşının yanı sıra, geçen ay gerçekleşen kitlesel protestoların ardından karşı karşıya kaldığı tehlikenin farkında olduğunu vurguladı ve "İranlı liderler halk arasındaki huzursuzluğun büyük ölçüde ekonomik zorluklardan kaynaklandığını anlıyorlar. Bu nedenle yaptırım meselesinin çözülmesi gerektiğini biliyorlar" dedi.
Bakan Fidan, İran'da rejim değişikliği yaşanacağını düşünmediğini belirterek, "Elbette hükümet organları hasar görebilir ancak rejim işleyen bir yapı olmaya devam edecektir" yorumunda bulundu. Fidan ayrıca Netanyahu'nun Beyaz Saray ziyareti hakkında da konuştu ve "İsrail için bölgedeki askeri üstünlük konumunu korumak merkezi bir öncelik. İran füzelerinin varlığı bu hedefi karmaşıklaştırıyor" ifadelerini kullandı.
