NYT Analizi: İsrail ve ABD'nin İran'da İsyan Planı Başarısız Oldu
Amerikan New York Times (NYT) gazetesi, üst düzey ABD'li ve İsrailli yetkililerle yapılan görüşmelere dayanarak hazırladığı kapsamlı analizde, iki ülkenin "İran'da isyan çıkarma planlarının" nasıl gerçeğe dönüşmediğini detaylı bir şekilde ortaya koydu. Analiz, İsrail istihbaratının bu konudaki analiz eksikliklerine ve ABD'nin sahadaki gerçek durumdan bağımsız olarak sergilediği iyimser tavra dikkat çekti.
Mossad'ın Kapsamlı İsyan Planı ve Netanyahu'nun Rolü
Analize göre, İsrail Dış İstihbarat Servisi Mossad Başkanı David Barnea, İran saldırıları başlamadan önce Başbakan Binyamin Netanyahu'ya "İran'da nasıl iç ayaklanma çıkarabileceklerine" ilişkin kapsamlı bir plan sundu. Barnea, Netanyahu'ya savaşın başlamasından itibaren birkaç gün içinde İranlı muhalifleri harekete geçirebileceklerini ve bunun İran yönetiminin çöküşüne bile yol açabilecek diğer isyanları tetikleyebileceğini anlattı.
Söz konusu plana göre:
- İran lideri Ayetullah Ali Hamaney'in öldürülmesi
- Rejim değişikliğini teşvik etmeye yönelik bir dizi istihbarat operasyonu
- Savaşa hızlı bir son verebilecek kitlesel bir ayaklanmaya zemin hazırlanması
Mossad Başkanı, aynı planı ocak ayının ortasında Washington'a yaptığı ziyaret sırasında üst düzey Trump yönetimi yetkililerine de sundu. Netanyahu ise bu planı benimserken, Mossad'ın iyimserliğini ABD Başkanı Donald Trump'ı ikna etme sürecinde aktif olarak kullandı.
İstihbarat Yetkililerinin Şüpheleri ve Gerçekçi Değerlendirmeler
İki liderin ayaklanma konusundaki iyimser tutumuna karşılık, bazı üst düzey Amerikalı istihbarat yetkilileri söz konusu planın "uygulanabilirliği" konusundaki şüphelerini açıkça dile getirdi. Bu yetkililer, sahadaki durumun planla örtüşmediği yönündeki görüşlerini paylaştı.
Savaşın üçüncü haftasında Amerikan ve İsrail istihbarat değerlendirmeleri, İran'ın "teokratik hükümetinin zayıfladığı, ancak varlığını aktif olarak sürdürdüğü" sonucuna vardı. Çok sayıda ABD'li ve İsrailli yetkili ile yapılan görüşmelere dayanan makaleye göre, İsrail ve ABD'nin "İran'da yaygın bir ayaklanmayı başlatabileceği" yönündeki inancının "temel bir yanılgı" olduğu ortaya çıktı.
Netanyahu'nun Hayal Kırıklığı ve ABD'nin Gerçekçi Yaklaşımı
Netanyahu, Mossad'ın İran'da isyan çıkarma vaatlerinin gerçekleşmediğine dair hayal kırıklığını açıkça ifade etti. Saldırıların başlamasından günler sonra gerçekleştirilen bir güvenlik toplantısında, "Trump'ın savaşı her an sona erdirmeye karar verebileceğini" ve "Mossad operasyonlarının henüz sonuç vermediğini" sinirli bir şekilde dile getirdi.
Öte yandan bazı ABD'li askeri yetkililer de Trump'a, "Amerikan ve İsrail bombalarının yağdığı bir ortamda İranlıların sokaklara çıkıp yönetimi protesto etmeyeceğini" vurguladı. Benzer şekilde ABD'li istihbarat yetkilileri, "yönetimi tehdit edecek boyutta kitlesel bir ayaklanma ihtimalinin" düşük olduğu değerlendirmesini Beyaz Saray'a iletti.
Kürt Unsurların Kullanımı ve Türkiye'nin Uyarısı
NYT'nin analizinde dikkat çeken bir diğer husus da Mossad'ın bölgedeki Kürt grupları İran'da olası bir ayaklanma planında kullanma fikrine ilişkin Washington'da ortaya çıkan durum oldu. Amerikalı yetkililer, hem CIA hem de Mossad'ın son yıllarda Kürt güçlerine silah ve çeşitli destek sağladığını ve CIA'in İranlı "Kürt savaşçıları" desteklemeye yönelik adımlar attığını belirtti.
Ancak analizin bu bölümünde, "Amerikalı yetkililerin artık savaş öncesinde benimsedikleri (İsrail'in) Kürtleri vekil güç olarak kullanma fikrine eskisi kadar sıcak bakmadığı" ve bu durumun İsrailli mevkidaşlarıyla gerginliğe yol açtığı ifade edildi. Bu bağlamda, Trump'ın 7 Mart'ta yaptığı ve "Kürt liderlerine İran'a milis göndermemelerini" açıkça belirttiği açıklamasına atıf yapıldı.
Aynı bölümde, Türkiye'nin Dışişleri Bakanı Hakan Fidan aracılığıyla ABD'li mevkidaşı Marco Rubio'ya, "herhangi bir Kürt girişimine destek vermemeleri" konusunda uyardığı belirtildi. Diğer yandan ABD istihbaratının, saldırılar başlamadan önce yaptığı simülasyonlarda, "İran yönetiminin tamamen çökmesinin görece düşük bir olasılık" olduğu değerlendirmesini yaptığı kaydedildi.
Uzman Görüşü ve Sonuç
Makalede ayrıca İsrail Savunma Kuvvetleri Askeri İstihbarat Araştırma Bölümü'nün eski İran Masası Başkanı Shahar Koifman'ın görüşüne yer verildi. Koifman, "Mevcut çatışma sürecinde İran hükümetini devirmenin ulaşılabilir bir hedef olduğuna inanmadığını" vurgulayarak, planın gerçekçi olmayan beklentiler üzerine kurulduğuna işaret etti.
NYT analizi, İsrail ve ABD'nin İran'da isyan çıkarma planlarının istihbarat değerlendirmelerindeki eksiklikler, sahadaki gerçek durumun yanlış okunması ve siyasi iyimserliğin gerçekçi analizlerin önüne geçmesi nedeniyle başarısızlığa uğradığını ortaya koydu. Bu durum, uluslararası ilişkilerde istihbarat temelli karar alma süreçlerinin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
