Bir gece yatakta beliren tahtakurusunu çoğu kişi modern bir bela olarak görür. Oysa bu küçük böcek, insanın yanından hiç ayrılmamış en eski yol arkadaşlarından biridir. Virginia Tech entomoloji ekibinin Biology Letters dergisinde yayımladığı genetik çalışma, tahtakurusunun yaklaşık 60 bin yıldır insanın gölgesinde yaşadığını ortaya koyuyor. İnsanlar ilk şehirleri kurmadan çok önce başlamış bu ortaklık bir daha hiç bozulmamıştır.
Mağaradan çıkan tek tür insan değildi
Hikaye buzul çağının ortalarında, mağaralarda başlıyor. Tahtakurularının atası başta yarasalarla yaşıyordu. Yaklaşık 245 bin yıl önce bir kol bu yaşamdan ayrıldı ve mağaraları paylaşmaya başladığı insanı hedef seçti. Asıl dönüm noktası 60 bin yıl öncesine denk geliyor. İnsanlar mağaralardan çıkıp yeryüzüne yayıldığında, bu böceklerin bir kısmı da peşlerinden gitti. Yarasalarda kalan akrabaları zamanla seyrekleşirken, insana tutunan kol giderek çoğaldı. Warren Booth ve Lindsay Miles'ın yürüttüğü tam genom karşılaştırması iki soyun nüfus eğrisini ayrı ayrı çıkardı. İki çizgi tam da insanın mağaradan ayrıldığı dönemde birbirinden kopuyor.
Şehir kurmak böceğin de işine yaradı
Buzul çağının en sert dönemi olan yaklaşık 20 bin yıl önce, dünyadaki neredeyse her canlının sayısı geriledi. Tahtakurusu da bundan payını aldı. Ama insanla birlikte yaşayan kol toparlanmayı çok daha hızlı becerdi. Gerçek patlama, insanlar bir arada yaşamaya başlayınca geldi. Yaklaşık 12 bin yılı aşkın süre önce Mezopotamya'da ilk büyük yerleşimler kuruldu. Bugünkü Türkiye, Irak ve Suriye sınırlarının kesiştiği bu coğrafya, kalabalık nüfusun kalıcı duvarlar arasında toplandığı ilk yerlerden biriydi. Tahtakurusu için bundan iyisi olamazdı. Yan yana uyuyan kalabalık bir nüfus vardı ve sürekli ısınan, hiç boşalmayan yataklar onu besledi. Şehir büyüdükçe böcek de çoğaldı. Araştırmacılar tam bu noktada onu insanlık tarihinin ilk kentsel zararlısı olarak tanımlıyor.
Hamamböceği ile sıçan çok daha sonra geldi
İnsanın evine musallat olan başka canlılar da var, ama hepsi tahtakurusundan çok sonra geldi. Evlerde gezinen Alman hamamböceği insanla yollarını topu topu 2 bin 100 yıl önce birleştirdi. Depoları, ambarları kemiren kara sıçan ise yaklaşık 5 bin yıl önce sahneye çıktı. İnsanın baş belası saydığı bu canlılar içinde en eskisi, aynı zamanda en küçüğü. Üstelik sıçan da hamamböceği de besinin peşinden gelmişti. Tahtakurusunu çeken şeyse doğrudan insanın kendisiydi. Önce bir mağarada, sonra duvarlarla çevrili ilk şehirlerde. Nerede insan varsa o da oradaydı.
DDT onu yenemedi, beş yılda geri döndü
Tahtakurusunun bu kadar uzun süre ayakta kalmasının bir sebebi de inanılmaz uyum yeteneği. Yirminci yüzyılın ortasında DDT adlı güçlü böcek ilacı yaygınlaşınca tahtakurusu Batı'da neredeyse görünmez oldu. Birçok kişi savaşın kazanıldığını düşündü. Beş yıl sürmedi. Böcek geri döndü ve bu kez ilaca karşı dirençliydi. Aynı Virginia Tech ekibinin daha önceki çalışması, bu direncin genetik temelini sinir sistemini etkileyen bir mutasyona kadar takip etti. Bugün dünyanın birçok yerinde tahtakurusu vakalarının yeniden artmasının arkasında da büyük ölçüde bu direnç olduğu düşünülüyor.
