ABD Başkanı Donald Trump'ın başkent Ankara'ya gelişi, NATO Zirvesi'ne katılmaktan çok; Türkiye'nin yeni jeopolitik denklemdeki ağırlığının Washington tarafından resmen kabul edilmesi olarak okunabilir. Türkiye, NATO'nun güney kanadından yeniden merkez ülke konumuna yükseliyor. Suriye sonrası düzen konuşulacaksa Ankara'nın masada olması kaçınılmaz.
Ziyaretin Stratejik Anlamı
NATO Zirvesi için Türkiye'ye gelme kararı alan ABD Başkanı Donald Trump, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile doğrudan diplomasi kanallarını yeniden açıyor. Karadeniz, Kafkasya ve Ortadoğu aynı anda Türkiye üzerinden kesişirken, ABD, Çin-Rusya rekabeti çağında Türkiye'yi kaybetme lüksüne sahip değil. Ankara'daki NATO Zirvesi, Türkiye-ABD ilişkilerinde yeni bir sayfanın habercisi olabilir.
Trump'ın Ankara'daki NATO Zirvesi'ne katılması, yalnızca NATO gündemi açısından değil, Türkiye-ABD ilişkilerinde son yılların en kapsamlı lider diplomasisi fırsatlarından biri olarak görülüyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun açıklamaları, Trump'ın zirveye katılacağını ve Ankara temaslarının NATO'nun geleceği kadar ikili meseleleri de kapsayacağını gösteriyor.
Görüşmede Öne Çıkan Başlıklar
F-35'e Dönüş ve CAATSA Yaptırımları
Ankara'nın en önemli beklentilerinden biri, Türkiye'nin yeniden F-35 programına dönüşü veya en azından bu konuda yeni bir formül bulunması. Bunun önündeki temel engel hâlâ S-400 meselesi. Trump'ın ilk döneminde Türkiye'nin programdan çıkarılması gerçekleşmiş olsa da Trump'ın Erdoğan ile kişisel ilişkilere önem veren yaklaşımı nedeniyle Ankara'da bu dosyanın yeniden açılabileceği değerlendiriliyor.
F-16 Modernizasyonu ve Hava Savunması
F-16 Blok-70 tedariki ve mevcut filonun modernizasyonu devam ediyor. Ancak Ankara, bunu artık geçici bir çözüm olarak görüyor. Zirvede hava kuvvetleri iş birliğinin geleceği konuşulabilir. Türkiye'nin çok katmanlı hava savunma sistemi ihtiyacı devam ediyor. Patriot, SAMP/T ve yerli sistemlerin entegrasyonu konusunda yeni modeller gündeme gelebilir.
Savunma Sanayi İşbirliği
Savunma sanayi alanında Türkiye ile ABD'nin işbirliği yapacağı çok önemli başlıklar bulunuyor. Motor teknolojileri, mühimmat üretimi, ortak üretim modelleri, insansız sistemler, NATO savunma sanayi projeleri başlıklarının da gündemde olması bekleniyor.
Suriye Dosyası
Suriye'de istikrarın tesisi ve ekonomik ihya süreci liderler görüşmesinin en kritik başlığı olacak. Ankara'nın temel talebi; ABD'nin YPG/SDG desteğinin sonlandırılması, PKK ile bağlantılı yapıların tasfiyesi, Suriye'nin kuzeyinde yeni statü oluşturulmaması. Trump geçmişte Suriye'den çekilmeyi savunmuş olsa da Pentagon ve Kongre'nin yaklaşımı farklıydı. İkinci Trump döneminde bu konuda yeni bir denge arayışı bulunuyor. Türkiye açısından soru şu; ABD, İran'ın zayıfladığı ve bölgesel dengelerin değiştiği yeni dönemde Suriye'nin kuzeyinde nasıl bir pozisyon alacak?
İsrail-İran Sonrası Bölgesel Düzen
2026'nın en önemli jeopolitik konusu bu. Washington'da şu soru tartışılıyor: İran'ın zayıflaması sonrasında Ortadoğu'nun güvenlik mimarisi nasıl kurulacak? Türkiye'nin yaklaşımı ise; bölgesel güvenliğin bölge ülkelerince sağlanması yönünde. İsrail'in sınırsız askeri hareket alanına sahip olmaması, Suriye ve Lübnan'da yeni istikrarsızlıkların önlenmesi temel başlıklar. Ankara ile Washington arasında özellikle İsrail'in Suriye'deki faaliyetleri konusunda görüş ayrılıkları bulunuyor.
Ekonomik Dosya
Daha önce belirlenen 100 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefi yeniden gündeme gelebilir. Gümrükler ve yatırımlar konusunda, Trump'ın korumacı ekonomi anlayışı nedeniyle şu konular önem kazanabilir: Çelik ve alüminyum tarifeleri, Türk ihracatına erişim, ABD yatırımları, enerji yatırımları, savunma sanayi yatırımları. Enerji arz güvenliği konusunda ise özellikle; Doğu Akdeniz, Karadeniz gazı, LNG ticareti, enerji koridorları başlıklarında iş birliği alanları aranabilir.
Doğu Akdeniz ve Mavi Vatan
Bu başlık Ankara açısından son derece önemli. Özellikle; deniz yetki alanları, kıta sahanlığı, Doğu Akdeniz enerji denklemi, Yunanistan ile gerilimler, Meis çevresindeki ihtilaflar Trump'ın Ankara ziyaretinde doğrudan masaya gelebilecek konular arasında. Ankara'nın hazırladığı deniz yetki alanlarıyla ilgili yeni yasal düzenlemeler ve Doğu Akdeniz'deki yeni hamleler Washington tarafından yakından takip ediliyor.
NATO İçinde Türkiye'nin Rolü
Trump'ın NATO hakkındaki eleştirileri uzun süredir biliniyor. Ankara Zirvesi'nin temel NATO başlıkları şunlar: Savunma harcamalarının artırılması, Avrupa'nın daha fazla yük üstlenmesi, NATO'nun yeni komuta yapısı, Karadeniz güvenliği, Rusya'nın çevrelenmesi, savunma sanayi üretiminin artırılması. Rubio, Ankara Zirvesi'nin NATO tarihinin “en önemli toplantılarından biri” olabileceğini söyledi.
Karadeniz ve Rusya
Türkiye, NATO ile Rusya arasında benzersiz bir konuma sahip. Trump-Erdoğan görüşmesinde, Karadeniz güvenliği, Montrö rejimi, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası düzen, tahıl koridorları, enerji güvenliği başlıklarının da ele alınması bekleniyor.
Ankara'nın Öncelik Sıralaması
Eğer görüşme yalnızca birkaç kritik dosyada yoğunlaşacaksa Ankara açısından öncelik sıralaması; Suriye ve YPG/SDG meselesi, F-35/CAATSA/ savunma sanayi yaptırımları, Doğu Akdeniz ve deniz yetki alanları, İsrail sonrası bölgesel güvenlik dengesi, ticaret ve ekonomik ilişkiler ve NATO'nun geleceği ve Avrupa güvenliği olacak.
Bu nedenle Ankara Zirvesi, klasik bir NATO toplantısından çok, Erdoğan-Trump arasında Türkiye-ABD ilişkilerinin yeni çerçevesinin çizileceği bir stratejik zirveye dönüşebilir. Trump'ın kişisel diplomasiye verdiği önem dikkate alındığında, ikili görüşmenin sonuçları zirvenin resmi NATO kararlarından daha fazla dikkat çekmesi söz konusu.
