Dijital Platform Çalışanları İçin Yeni Düzenleme: Sigorta Primleri Otomatik Kesilecek
Hükümet, algoritma aracılığıyla iş dağıtan yerli ve uluslararası dijital platformlar ile bu platformlara hizmet sunan çalışanlar için kapsamlı bir yasal düzenleme hazırlığı yapıyor. Temizlik, bakım, kurye, kargo ve yemek dağıtımı gibi sektörlerde faaliyet gösteren dijital platform çalışanlarının hukuki statüleri netleştirilecek ve sosyal güvenlik hakları güvence altına alınacak.
Dijital Platform İşi Nedir?
Geleneksel iş modellerinden farklı olarak, dijital platform işi, internet tabanlı platformlar aracılığıyla ürün veya hizmet satışı yapma faaliyetini ifade ediyor. Bu yapıda müşteri, platform sağlayıcı ve hizmet sunan çalışan olmak üzere üç temel aktör bulunmakta. İş kurma ve yönetme süreçleri dijital araçlar ve algoritmalar üzerinden gerçekleştiriliyor. Özellikle ulaşım, lojistik, paket teslimatı, ev hizmetleri, yemek, özel ders verme ve yazılım geliştirme gibi sektörlerde yaygın olarak kullanılan bu model, iki şekilde uygulanıyor:
- Sanayi çalışmaları: Amazon gibi internet üzerinden bilgisayar aracılığıyla yerine getirilen işler.
- Konum tabanlı çalışma modeli: Yemeksepeti, Uber ve Armut gibi talep üzerine hizmet sunan platformlar.
Hukuki Statü ve Yasal Düzenleme Hazırlığı
Türk hukukunda dijital platformlara hizmet sunanlar için doğrudan ve özel bir yasal düzenleme bulunmuyor. Bu durum, platform ekosisteminin hızla gelişmesi karşısında önemli hukuki belirsizliklere yol açıyor. Yemeksepeti, Armut ve Uber gibi dijital platformlar aracılığıyla çalışan yüzbinlerce kişi, işçi mi, bağımsız çalışan mı yoksa yeni bir istihdam kategorisine mi dahil oldukları konusunda netlikten yoksun.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yürüttüğü çalışmaya göre, motokuryeler başta olmak üzere dijital platformlara hizmet verenlerin hukuki durumu tanımlanacak. Çalışanların iş alma süreçleri, performans değerlendirmeleri ve ücretlendirme sistemlerini belirleyen algoritmaların sınırları çizilecek. Aynı zamanda, çalışanların kendi çalışma saatlerini belirleyebilme, istedikleri zaman çalışıp istedikleri zaman dinlenebilme gibi esneklik süreçleri korunacak.
İş Güvencesi ve Sosyal Haklar
Yeni düzenlemeyle birlikte, dijital platform çalışanlarının iş güvencesi sağlanacak. Platformların tek taraflı olarak iş ilişkisini sonlandırabilmesi ve keyfi işten çıkarma riski ortadan kaldırılacak. İş sağlığı ve güvenliği kriterleri belirlenerek bu platformlara çalışanların hakları koruma altına alınacak. Mesleki yeterlilik ve belgelendirme çalışmalarının yolu açılacak ve karar süreçleri yeniden düzenlenecek.
En önemli değişikliklerden biri, sosyal güvenlik primlerinin çalışana ücreti ödenmeden önce kaynağından kesilmesi olacak. Bu sayede, kurye, temizlik, bakım, kargo ve yemek dağıtımı gibi işlerde çalışanların BAĞ-KUR primlerini ödemeyip sildirme yöntemine yönelmesi engellenecek. İşsizlik sigortası, sağlık sigortası ve emeklilik haklarından yararlanacak zemin oluşturulacak. Ayrıca, sendikal yoksunluk giderilecek ve dijital platformların oluşturduğu ekosistem kayıt altına alınacak.
Avrupa'daki Gelişmeler
Avrupa Birliği üyesi ülkelerde platform çalışanlarının statüsüne ilişkin verilen mahkeme kararları, geleneksel bağımsız çalışan yaklaşımından uzaklaşma eğilimini ortaya koyuyor. Hollanda, Almanya, Fransa, İspanya, İtalya ve İngiltere mahkemeleri, platform çalışanlarının bağımsız çalışan olmadıklarını, işçi statüsünde bulunduklarını karara bağladı. 8 Şubat 2024 tarihinde Avrupa Konseyi ve Avrupa Parlamentosu arasında varılan mutabakat sonucunda, platform çalışanlarının işçi olduğu yasal temel kazandı. Bu gelişmeler, Türkiye'deki yasal düzenleme hazırlıklarına da ışık tutuyor.
Özetle, dijital platform çalışanları için getirilecek yeni düzenleme, sosyal güvenlik primlerinin otomatik kesilmesi, iş güvencesinin sağlanması ve çalışan haklarının korunması gibi önemli adımları içeriyor. Bu sayede, dijital ekonomi içinde yer alan yüzbinlerce çalışanın hukuki belirsizlikleri giderilmiş olacak.
