Türkiye'de 1 Temmuz 2026'da devreye giren Depozito Yönetim Sistemi (DOA), çevre koruma amacı taşıyor ancak bazı firmalar sistemi fırsata çevirerek su başta olmak üzere soda, gazoz, kola gibi ürünlere yüzde 25 ila 35 arasında zam yaptı. Ticaret Bakanlığı, fahiş fiyat artışlarına karşı denetim başlattı.
Fırsatçılar harekete geçti
DOA sistemi kapsamında her bir ambalaj için 1 TL depozito iadesi yapılması planlanırken, bazı üretici ve perakende firmaları bu durumu maliyet artışı olarak gösterip fiyatları yükseltti. Vatandaşlar, özellikle hazır su fiyatlarındaki artışa tepki gösterdi. Sosyal medyada ve CİMER'e yapılan şikayetler üzerine Ticaret Bakanlığı harekete geçti.
Bakanlıktan açıklama
Ticaret Bakanlığı yaptığı yazılı açıklamada, plastik, cam ve metal ambalajlı içeceklerdeki fiyat artışlarına karşı denetim başlatıldığını duyurdu. Açıklamada, "Maliyet artışını aşarak tüketiciyi mağdur eden her türlü fiyat artışı, haksız fiyat kapsamında değerlendirilecek ve gerekli idari yaptırımlar kararlılıkla uygulanacaktır" ifadeleri kullanıldı.
Zam oranları ve örnekler
Zamların boyutu dikkat çekici. 0.5 litrelik su 5 liradan 7.25 liraya yükseldi (yüzde 45 artış). 4.5 TL'den satılan su yüzde 44 zamla 6.5 TL oldu. 4.75 TL'lik su ise 6.75 TL'ye çıktı. Cam şişeli ürünlerde de benzer artışlar yaşandı. 200 ml'lik doğal maden suyunun 6'lı paketi 57 TL'den 76 TL'ye, adet fiyatı 9.5 TL'den 12.5 TL'ye yükseldi. Başka bir markada adet fiyatı 8 TL'den 11 TL'ye çıktı. Cam şişe aromalı gazozun 6'lısı 155 TL'den 165 TL'ye yükseldi. Teneke kutu kolada 330 ml'lik ürün 40-45 TL bandından 48-50 TL'ye, 250 ml'lik soğuk kahve ise yüzde 32 zamla 41.5 TL'den 55 TL'ye çıktı.
Vatandaşlar sisteme yoğun ilgi gösterdi
DOA sistemi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından geri dönüşümü teşvik amacıyla hayata geçirildi. Bakan Murat Kurum, ilk 5 günde 7.6 milyon ambalaj toplandığını ve kullanıcı sayısının 1 milyon 385 bini aştığını açıklamıştı. Sistem, tüketicilerin boş ambalajları iade makinelerine atarak 1 TL depozito iadesi almasını sağlıyor.
Depozito sistemi nasıl işliyor?
Depozito bedeli, üretici firmalar tarafından ürün piyasaya sürülmeden önce Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) yönetimindeki merkezi fona yatırılıyor. Tüketici ürünü satın alırken bu bedeli fiyatın içinde ödüyor. Boş ambalaj iade edildiğinde, Türkiye Emlak Katılım Bankası altyapısıyla tüketicinin e-Cüzdan'ına aktarılıyor. Sistem kamu bütçesinden harcama yapılmadan işliyor.
Denetimler ve yaptırımlar
Ticaret Bakanlığı, üretici, tedarikçi ve perakende satış noktalarına yönelik denetimlerde maliyet yapıları ile raf fiyatlarını karşılaştıracak. Haksız fiyat artışı tespit edilenlere idari yaptırım uygulanacak. Tüketici Konfederasyonu (TÜKONFED) Başkan Vekili Av. İbrahim Güllü, konuyu hem Ticaret Bakanlığı'na hem de Rekabet Kurumu'na ilettiklerini belirterek, "Su gibi temel bir üründe enflasyon, akaryakıt veya asgari ücretle açıklanamayacak zamlar yapıldı. Firmalar DOA'yı maliyet diye etiketlere yansıtıp kâr marjını artırdı. Bu da tüketicinin cebinden ekstra para çekmek anlamına geliyor. Kısaca çevre için faydalı bir sistem tüketici aleyhine kötüye kullanıldı" dedi.
