Ölüm Aylığı İçin Aranan Asgari Süreler
Sosyal güvenlik sisteminde ölüm sigortası kapsamında sağlanan en önemli haklardan biri ölüm aylığı, yani dul ve yetim aylığıdır. Emekli olmadan hayatını kaybeden kişilerin geride kalan eş ve çocuklarına bu aylığın bağlanabilmesi için kanunda belirtilen asgari prim günü veya sigortalılık süresi şartlarının yerine getirilmesi gerekiyor. Habertürk'ten Ahmet Kıvanç'ın aktardığına göre, bu şartlar sigortalının statüsüne göre farklılık gösteriyor.
SSK, BAĞ-KUR ve Emekli Sandığı'nda Farklı Prim Şartları
Emekli Sandığı (4/c) ve BAĞ-KUR (4/b) statüsünde ölüm aylığı bağlanabilmesi için ölen sigortalının en az 1800 prim günü bulunması gerekiyor. SSK (4/a) statüsünde ise en az 5 yıldan beri sigortalı olup toplam 900 gün sigorta primi ödenmiş olması şartı aranıyor. Örneğin, 1 Temmuz 2026'da vefat eden bir SSK'lının hak sahiplerine aylık bağlanabilmesi için sigortalının en geç 1 Temmuz 2021'de çalışmaya başlamış ve en az 900 gün priminin bulunması gerekiyor.
Emekli Sandığı'nda daha önce 3600 prim günü şartı aranırken, 2008 yılında yapılan değişiklikle bu süre BAĞ-KUR'a paralel olarak 1800 güne indirildi.
BAĞ-KUR'da Prim Borcu Şartı ve Eleştiriler
SSK'lı çalışanların primleri işveren tarafından kesilerek SGK'ya yatırılır; bu nedenle ölüm aylığı bağlanırken primin yatırılıp yatırılmadığına bakılmaz, yeter ki SGK'ya bildirim yapılmış olsun. Buna karşılık BAĞ-KUR'lular primlerini kendileri yatırdığı için, hak sahiplerinin aylık alabilmesi için genel sağlık sigortası primi dahil hiçbir prim borcunun bulunmaması veya borcun ödenmesi şartı aranıyor. Ölen BAĞ-KUR'lunun 1800 günden fazla primi olsa bile ödenmemiş borcu varsa, bu borç ödenmeden aylık bağlanmıyor. Örneğin 2500 gün primi ödenmiş ancak sonraki 800 gün ödenmemişse, kalan 800 günün borcunun da ödenmesi isteniyor. Ahmet Kıvanç, bu koşulun ölüm aylığında esnetilmesi gerektiğini, en az 1800 gün primi ödenmişse kalan günlerin borcunun ödenmesi şartının kaldırılmasını öneriyor.
Ölüm Aylığı Hesaplaması: Eksik Günler Tam Gün Sayılıyor
Emekli aylıkları prim günü üzerinden hesaplanır. Genç yaşta ölenlerin hak sahiplerine bağlanan ölüm aylığında, ölen kişinin prim günü 1800'den fazla ancak 9000 günden az ise Emekli Sandığı ve BAĞ-KUR için aylık 9000 gün çalışılmış gibi hesaplanıyor. SSK'da ise prim günü 7200'den az ise ölüm aylığı 7200 gün üzerinden bağlanıyor.
İş Kazasında Prim Günü Şartı Aranmıyor
İş kazası sonucu vefat edenlerin eş ve çocuklarına gelir bağlanırken prim günü koşulu aranmıyor. İşe başladığı gün hayatını kaybetmiş olsa bile hak sahiplerine gelir bağlanıyor.
Eksik Prim Günleri İçin Borçlanma İmkanları
Emekli Sandığı ve BAĞ-KUR sigortalılarının hak sahipleri, eksik prim günlerini tamamlamak için askerlik, doğum gibi hizmet borçlanması yapabiliyor. Sadece eksik günleri tamamlayacak kadar borçlanma yapılabiliyor. Ancak SSK'lıların hak sahipleri bu imkana sahip değil; 900 gün yerine 899 gün prim bulunsa bile eksik 1 gün için borçlanma yapılamıyor, bu nedenle aylık bağlanmıyor.
Ölen BAĞ-KUR'lunun hak sahipleri, dondurulmuş hizmet sürelerini ihya ederek eksik günleri tamamlayabiliyor. Ancak ihya işleminde sürenin tamamının ihya edilmesi gerekiyor, kısmi ihya mümkün değil.
Ölüm Aylığının Paylaştırılması
Ölen sigortalının eşine emekli aylığının yüzde 50'si oranında dul aylığı bağlanıyor. Aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşe, çalışmaması veya kendi sigortalılığından aylık almaması halinde yüzde 75 ödeniyor. Çocukların her birine yüzde 25 pay veriliyor. Kız çocukları, çalışmadıkları veya kendi emekli aylıklarını almadıkları sürece evli olmadıkları takdirde yaş sınırı olmaksızın yetim aylığı alıyor. Erkek çocuklar 18 yaşına kadar, lise öğreniminde 20, yükseköğrenimde 25 yaşına kadar aylık alabiliyor. Lisans sonrası yüksek lisans veya doktora yapan erkek çocuklar da 25 yaşına kadar aylık almaya devam ediyor.
