Dul ve yetim aylığı başvurularında en çok merak edilen konuların başında, kamuoyunda "5 yıl şartı" olarak bilinen sigortalılık süresi geliyor. Vefat eden sigortalının geride kalan eşi ve çocuklarına ölüm aylığı bağlanabilmesi için sigortalılık statüsüne göre belirlenen prim günü ve hizmet süresi koşullarının yerine getirilmesi gerekiyor. Habertürk'ten Ahmet Kıvanç'ın yazısına göre, ölüm aylığından yararlanma şartları sigortalının tabi olduğu sosyal güvenlik statüsüne göre değişiyor.
Ölüm Aylığı İçin Aranan Asgari Süreler
Emekli Sandığı (4/c) ve BAĞ-KUR (4/b) statüsünde ölüm aylığı bağlanabilmesi için en az 1800 prim günü aranıyor. SSK (4/a) statüsünde ise en az 5 yıldan beri sigortalı olup toplam 900 gün sigorta primi ödenmesi şartı bulunuyor. Örneğin, 1 Temmuz 2026 tarihinde vefat eden bir SSK'lının eş ve çocuklarına ölüm aylığı bağlanabilmesi için en geç 1 Temmuz 2021 tarihinde sigortalı çalışmaya başlamış ve en az 900 gün priminin bulunması gerekiyor.
Emekli Sandığı'ndan ölüm aylığı bağlanabilmesi için geçmişte 3600 prim günü şartı aranırken, 2008 yılında yapılan değişiklik ile BAĞ-KUR'a paralel bir uygulamaya geçildi. Bu değişiklikle birlikte her iki statüde de asgari 1800 prim günü şartı getirildi.
BAĞ-KUR Ölüm Aylığında Prim Borcu Şartı Esnetilmeli
SSK'lı çalışanların primleri işverence ücretten kesilerek Sosyal Güvenlik Kurumuna yatırılır. İşverenin borcu ödeyip ödememesi SGK ile işveren arasındaki bir sorun olup, önemli olan SGK'ya 900 prim günü sigortalı çalıştığına dair bildirimin yapılmış olmasıdır. Bu nedenle SSK'lı bir kişiden ölüm aylığı bağlanırken işverence primin yatırılıp yatırılmadığına bakılmaz.
Buna karşılık, BAĞ-KUR'lular primlerini doğrudan kendileri yatırdıkları için kendisi veya hak sahiplerinin SGK'dan kazandıkları hakları kullanabilmeleri için genel sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığından dolayı prim ve prime ilişkin hiçbir borcunun olmaması veya ödenmesi şartı aranır. Ölen BAĞ-KUR'lunun 1800'den fazla prim günü bulunsa bile ödenmemiş prim borcu varsa bu borç ödenmeden ölüm aylığı bağlanmaz. Ahmet Kıvanç, bu koşulun ölüm aylığında esnetilmesi gerektiğini belirtiyor: "En az 1800 günün primi ödenmişse kalan günlerin prim borcunun ödenmesi şartının kaldırılması gerekir."
Çalışırken Ölenlerden Bağlanan Ölüm Aylığı Nasıl Hesaplanır?
Emekli aylıkları prim günü üzerinden bağlanır ve prim günü çoğaldıkça emekli aylığı da artar. Genç yaşta ölenlerin hak sahiplerine bağlanan ölüm aylığı hesaplanırken, ölen kişinin prim günü 1800'den fazla ancak 9000 günden az ise Emekli Sandığı ve BAĞ-KUR için 9000 gün çalışmış gibi sayılır. SSK'lı kişi öldüğünde prim günü 7200'den az ise ölüm aylığı 7200 gün çalışılmış gibi kabul edilerek hesaplanır.
İş Kazasında Prim Günü Şartı Aranmaz
İş kazası sonucu vefat edenlerin eş ve çocuklarına gelir bağlanırken prim günü koşulu aranmaz. İşe başladığı gün hayatını kaybetmiş olsa bile hak sahibi kişilere gelir bağlanır. Bu durum, iş kazası sonucu ölümlerde önemli bir istisna oluşturur.
Eksik Prim Günü İçin Borçlanma Yapılabilir Mi?
Emekli Sandığı ve BAĞ-KUR'luların hak sahipleri borçlanma yapabilirken, SSK'lıların hak sahipleri yapamaz. Emekli Sandığı ve BAĞ-KUR sigortalılarının hak sahipleri, eksik prim günlerini tamamlamak için varsa askerlik, doğum başta olmak üzere hizmet borçlanması yapabilirler. Askerlik, doğum gibi sürelerin tamamını borçlanmalarına gerek yoktur; sadece eksik günleri tamamlayacak şekilde borçlanma yapabilirler. Buna karşılık, SSK'lıların hak sahipleri ölüm aylığı bağlatmak istediklerinde eksik günleri borçlanma ile tamamlayamazlar. 900 gün yerine 899 gün prim bulunsa bile eksik 1 gün için askerlik veya doğum borçlanması yapamayacakları için dul ve yetim aylığı bağlanmaz.
BAĞ-KUR'luların Hak Sahipleri İhya Yapabilir
Ölen BAĞ-KUR'lunun hak sahipleri, eksik prim günlerini tamamlamak için varsa dondurulmuş hizmet sürelerini ihya edebilirler. Ancak, askerlik ve doğum borçlanmasında sadece eksik günleri tamamlayacak kadar borçlanma hakkı varken, ihya yapmak isteyenlerin dondurulmuş hizmet sürelerinin tamamını ihya etmeleri gerekir. Kısmi ihya yapma hakkı bulunmamaktadır.
Ölüm Aylığı Nasıl Paylaştırılır?
Ölen sigortalının eşine emekli aylığının yüzde 50'si oranında dul aylığı bağlanır. Aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşine ise bir işte çalışmaması veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması halinde yüzde 75'i bağlanır. Çocukların her birine yüzde 25 oranında pay verilir. Kız çocukları herhangi bir işte çalışmadıkları veya kendi çalışmalarından dolayı emekli aylığı almadıkları takdirde, yaşları ne olursa olsun evli olmadıkları sürece yetim aylığı alır. Erkek çocuklar 18 yaşına kadar yetim aylığı alabilir; lise ve dengi öğrenim görenlerde 20, yükseköğrenim görenlerde ise 25 yaşına kadar aylık ödenir. Lisans öğrenimini tamamlayıp yüksek lisans veya doktora yapan erkek çocuklar, 25 yaşına kadar aylık almaya devam ederler.
