Faruk Çelik'ten intibak yasası çağrısı
Eski Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı, AK Parti Artvin Milletvekili Faruk Çelik, sosyal medya platformu X'ten yaptığı açıklamalarda emekli aylıklarındaki adaletsizliğe dikkat çekti. Çelik, en düşük emekli aylığı uygulamasının 10 yıl prim ödeyen ile 25-30 yıl prim ödeyen emekliler arasındaki maaş farkını ortadan kaldırdığını belirterek, çözümün 2012 yılındaki gibi bir intibak yasası çıkartılıp aylık bağlama ve güncelleme katsayısı kriterlerinin yeniden ele alınması olduğunu ifade etti.
En düşük emekli aylığı alan sayısı 5 milyona ulaştı
Çelik, emekli sayısının 17 milyonu aştığını belirterek, "Bugünkü emeklilik sistemimiz en son 2008 yılında yapılan sosyal güvenlik reformuna dayanmaktadır. Temel esaslarından biri; sistemde daha uzun kalan, daha fazla prim ödeyen sigortalıya daha yüksek emekli aylığı bağlanmasıydı. Ancak yıllar içinde reformun temel parametreleri dikkate alınmadı ve sistem, 'çok prim ödeyen daha çok emekli aylığı alır' ilkesinden uzaklaştı" dedi.
Çelik, memnuniyetsizlikleri gidermek için önce seyyanen zam, ardından 2019 yılında en düşük emeklilik aylığı uygulamasına geçildiğini hatırlattı. İlk yıl 850 bin kişinin kapsamda olduğu bu uygulamada, bugün en düşük emekli aylığı alan emekli sayısının 5 milyona ulaştığını vurguladı. Diğer emeklilerin önemli bir kısmının da 25-30 bin TL bandında aylık aldığını belirtti.
2012 intibak yasası ne getirdi?
2012 yılında çıkartılan intibak yasası ile 2000 yılından önce bağlanan 2,7 milyon kişinin emekli aylıkları yeniden hesaplandı. 1999 Aralık ayı itibarıyla hesaplanan aylıklar yüzde 5,9 oranında artırılarak 2000 yılı ocak ayına taşındı. 2000 yılı ocak ayından 2008 yılı ocak ayına kadar geçen sürede GSYH büyüme oranının yüzde 75'i emekli aylıklarına yansıtıldı. 2008 sonrası dönem için SSK ve BAĞ-KUR emekli aylıklarına yapılan artışlar uygulandı. İntibak sonucunda 2012 yılı itibarıyla 2,7 milyon kişinin emekli aylığı 50 TL ile 342 TL arasında değişen tutarlarda artırıldı.
Aylık bağlama oranı ve güncelleme katsayısı kök aylığı nasıl etkiliyor?
Faruk Çelik'in önerdiği değişiklikler, SSK ve BAĞ-KUR'lular ile ilk defa 15 Ekim 2008 tarihinden sonra kamu görevine başlayan 5510'a tabi memurların kök aylıklarında artış yapılması anlamına geliyor. Aylık bağlama oranı (ABO) ve güncelleme katsayısı 2000 ve 2008 yıllarında düşürüldü. Toplam 9000 gün (25 yıl) çalışan bir kişi için aylık bağlama oranı yüzde 76,7 iken, 2000-2008 arasında yüzde 65'e, 2008 sonrasında ise yüzde 50'ye düştü.
Örneğin, prime esas ortalama aylık kazancı 40.000 TL olan bir kişi için 2000 öncesinde 30.680 TL aylık bağlanırken, 2000-2008 arasında 26.000 TL, 2008 sonrasında da 20.000 TL aylık bağlanıyor. Güncelleme katsayısı da benzer şekilde etkili: 2000-2008 arasında TÜFE artışının tamamı ve GSYH artışının yüzde 100'ü dikkate alınırken, 2008 sonrasında GSYH artışının yüzde 30'u dikkate alınıyor. Bu fark her yıl açılıyor.
Çelik'in önerisi ne getirecek?
Faruk Çelik'in önerdiği gibi en düşük emekli aylığı esas alınarak ABO ve güncelleme katsayısının yeniden ele alınması halinde Emekli Sandığı dışındaki tüm emeklilerin kök aylığı artacak. Böyle bir düzenleme sonrasında en düşük emekli aylığını artırmak için her 6 ayda bir yasa çıkartma ihtiyacı ortadan kalkacak. Emekli aylığı ile prim günü ve SGK'ya ödenen prim tutarı arasında bağ kurulacak. Primi yüksek olanlar daha yüksek aylık alabilecekler.
