Çeyrek Asırda Ücret ve Maaşlarda Büyük Değişim: Makas Daraldı
Cumhurbaşkanlığı Strateji Bütçe Başkanlığı, 2002 yılı Aralık ayı ile 2026 yılı Ocak ayı arasındaki dönemde seçilmiş ücret, maaş ve aylıklardaki nominal ve reel artışları hesapladı. Elde edilen verilere göre, enflasyondan arındırılmış reel artışlarda asgari ücret yüzde 300, en düşük memur maaşı ise yüzde 315 oranında yükseldi. Bu dönemde, en yüksek memur maaşı ile ortalama memur maaşı ve SSK emekli aylığındaki reel artışların daha düşük kalması nedeniyle, ücret ve maaşlar arasındaki fark belirgin şekilde azaldı.
BAĞ-KUR Emekli Aylıklarında Rekor Artış
2026 yılında 20 bin liraya yükseltilen en düşük emekli aylığı uygulaması, BAĞ-KUR emekli aylıklarında çarpıcı artışlara yol açtı. 2002’de 65,8 TL olan BAĞ-KUR tarım emekli aylığı, 302 kat artarak 20 bin liraya ulaştı. Benzer şekilde, en düşük BAĞ-KUR esnaf emekli aylığı da 132 kat artışla 150 liradan 20 bin liraya yükseldi. Bu durum, sosyal güvenlik sistemindeki düzenlemelerin emekli gelirleri üzerindeki etkisini gözler önüne serdi.
Memur Maaşlarında Farklılaşan Artış Oranları
BAĞ-KUR emekli aylıkları bir yana bırakıldığında, 2002-2026 arasındaki 23 yıllık dönemde en yüksek artış, 156 kat ile en düşük memur maaşında gerçekleşti. Eş ve 2 çocuk için aile yardımı dahil 2002’de 392 lira olan en düşük memur maaşı, bu yıl 61.890 TL’ye çıktı ve reel artış yüzde 315 olarak kaydedildi. Bu yüksek artışta, 2023 yılında memur maaşlarına yapılan ve bugünkü karşılığı 22 bin 157 TL’ye ulaşan seyyanen zam etkili oldu.
Tüm memurlara aynı tutarda zam yapılması, en düşük memur maaşındaki 156 katlık artışa karşılık, en yüksek memur maaşındaki artışın 62 katta kalmasına neden oldu. 2002’de 3.074 TL olan en yüksek memur maaşı, reel yüzde 67,8 artışla 196 bin 262 TL’ye yükseldi. Ortalama memur maaşı ise 2002’de 577,9 TL iken, 117 kat artışla 68.628 TL’ye çıktı ve reel olarak yüzde 212 arttı.
SSK Emekli Aylıklarında Sınırlı Artış
En düşük emekli aylığı uygulaması, SSK emeklilerinin aylıklarında daha sınırlı bir artışa yol açtı. 2002’de 257 TL olan en düşük SSK emekli aylığı, yüzde 111 reel artışla bugün 20.657 TL oldu. Bu artış, 68 kat ile BAĞ-KUR emekli aylıklarındaki yükselişin gerisinde kaldı.
Ücret ve Maaşlar Arasındaki Makas Daraldı
Net asgari ücret, en düşük emekli aylığı ve en düşük memur emekli aylığındaki yüksek artışlar, diğer memur maaşları ve SSK emekli aylığı ile arasındaki farkın daralmasına neden oldu. 2002’de en yüksek memur maaşı, en düşük memur maaşının 7,84 katı iken, bu oran bu yıl 3,17 kata geriledi. Benzer şekilde, en yüksek memur maaşının asgari ücrete oranı da 2002’de 16,68 kat iken, bu yıl 6,99 kata düştü.
Ortalama memur maaşının en düşük memur maaşına oranı 1,47 kattan 1,11 kata gerilerken, asgari ücrete oranı da 3,14 kattan 2,44 kata indi. En düşük memur maaşının asgari ücrete oranı ise 2,13 kattan 2,20 kata yükseldi. En düşük SSK emekli aylığının asgari ücrete oranı, 2002’de 1,39 kat iken bu yıl yüzde 74’üne geriledi. Buna karşılık, BAĞ-KUR tarım ve esnaf emekli aylıklarının asgari ücrete oranı yüzde 71’de eşitlendi.
Ortalama Emekli Sandığı aylığının en düşük memur emekli aylığına oranı da 1,33 kattan 1,22 kata gerileyerek, ücret ve maaş yapısındaki dengenin değiştiğini gösterdi. Bu veriler, çeyrek asırlık dönemde sosyal politikalardaki dönüşümün gelir dağılımı üzerindeki etkilerini ortaya koyuyor.
