Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF), 'Küresel Borç Monitörü' raporunu yayımladı. Rapora göre, dünya genelindeki toplam borç miktarı, bu yılın ilk çeyreğinde 4,4 trilyon doların üzerinde bir artış göstererek 353 trilyon dolara yükseldi. Bu rakam, üst üste beşinci çeyrekte kırılan yeni bir rekor olarak kayıtlara geçti. Geçen yılın aynı döneminde küresel borç 327,6 trilyon dolar seviyesinde bulunuyordu.
Borç artışında Çin ve ABD etkisi
Raporda, borçlardaki bu belirgin artışın büyük ölçüde devlet borçlanmalarından kaynaklandığı ve özellikle Çin ile ABD'de yoğunlaştığı vurgulandı. 2023 yılının başından bu yana genel olarak sabit seyreden küresel borcun Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'ya (GSYH) oranı ise söz konusu çeyrekte yüzde 305 olarak hesaplandı.
Gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomilerde durum
Borç oranları, gelişmiş piyasalarda düşüş eğilimini sürdürürken, gelişmekte olan piyasalarda istikrarlı bir şekilde arttı. Bu dönemde en belirgin artışlar Norveç, Kuveyt, Çin, Bahreyn ve Suudi Arabistan'da kaydedildi. Gelişmiş ekonomilerin toplam borcu yılın ilk çeyreğinde 246 trilyon dolar olurken, gelişmekte olan ülkelerde bu rakam 106,7 trilyon dolara ulaştı. Gelişmiş ekonomilerin borcu, gelişmekte olanların borcunun yaklaşık iki katına denk geldi.
Sektörel borç dağılımı
Küresel borcun sektörel dağılımına bakıldığında, hane halkına ait borçlar 65,1 trilyon dolara, finansal olmayan şirketlere ait borçlar 101,8 trilyon dolara, kamu borçları 108,5 trilyon dolara ve finansal şirketlere (banka vb.) ait borçlar 77,3 trilyon dolara yükseldi. Toplam GSYH'ye oranları incelendiğinde, hane halkı borçları ilk çeyrekte geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 56,7'den yüzde 56,2'ye, finansal sektör borçları ise yüzde 67,5'ten yüzde 65,9'a geriledi. Buna karşılık, finansal olmayan şirket borçları yüzde 88,7'den yüzde 88,8'e, kamu borçları ise yüzde 92,1'den yüzde 94,8'e çıktı.
Türkiye'de borç oranları
Türkiye'de ise borçların GSYH'ye oranları dikkate alındığında, yılın ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine kıyasla hane halkı borçları yüzde 10'da sabit kaldı. Finansal olmayan şirket borçları yüzde 38,5'ten yüzde 37,7'ye, kamu borçları yüzde 27,2'den yüzde 26,2'ye gerilerken, finansal sektör borçları yüzde 17,1'den yüzde 17,3'e yükseldi.
Geleceğe yönelik baskılar
Raporda, yaşlanan nüfuslar, artan savunma harcamaları, enerji güvenliği ve çeşitlendirme ihtiyaçları, siber güvenlik ve yapay zekayla ilişkili sermaye harcamaları gibi yapısal baskıların, orta ve uzun vadede hükümet ve şirket borç seviyelerini yukarı yönlü itmesinin beklendiği ifade edildi. Orta Doğu'daki mevcut çatışmanın bu baskıları daha da yoğunlaştırabileceği belirtilen raporda, kısa vadede borç birikiminin seyrinin bölgedeki gelişmelere ve mali-para otoritelerinin tepkisine bağlı olacağı vurgulandı.
Raporda ayrıca, 'Yüksek enerji ve gıda fiyatlarından kaynaklanan artan enflasyon baskıları, özellikle enerji ithalatçıları olmak üzere birçok ülkeyi ekonomik etkiyi hafifletmek için mali destek sağlamaya zorlayacak ve bu da daha geniş bütçe açıkları, ek borçlanma ve özellikle sınırlı mali tamponlara sahip gelişmekte olan piyasalarda daha yüksek borç seviyelerine yol açacaktır.' değerlendirmesine yer verildi.
Yüksek enflasyonun geçici olarak borç oranlarını düşürmeye yardımcı olduğuna işaret edilen raporda, ancak enflasyonun yerleşmesi durumunda bu rahatlamanın sürdürülebilir olmayacağı aktarıldı. Raporda, 'Orta Doğu'daki çatışma devam ederse, merkez bankaları enflasyonu dizginlemek adına agresif adımlar atmasa bile, uzun süreli fiyat baskıları borçlanma maliyetlerine yansıyacaktır.' ifadesi kullanıldı.
