İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2025 araştırması, sanayi şirketlerinin bilançolarında alarm veren bir tabloya işaret etti. Yüksek faiz ortamında kârlılığı aşınan şirketler, ayakta kalabilmek için daha fazla borçlanırken, bu borçların vadesi de giderek kısaldı. Üretimden satışlar ve ihracat artmaya devam etse de şirketlerin finansman yükü ağırlaşırken bilanço yapısı da daha kırılgan hale geldi.
Borçlar Özkaynaklardan Hızlı Büyüdü
2025 yılında İSO 500 şirketlerinin toplam borçları yüzde 30,8 artarak 7,6 trilyon liraya yükseldi. Aynı dönemde özkaynaklardaki artış ise yüzde 15,8'de kaldı. Böylece borçlar, özkaynaklardan yaklaşık iki kat daha hızlı büyüdü. 2023 yılında enflasyon muhasebesinin etkisiyle özkaynakların öne çıktığı bilanço yapısı, iki yıl içinde yeniden borç ağırlıklı bir görünüme dönüştü. Toplam aktifler içinde özkaynakların payı yüzde 52,1'den yüzde 49,1'e gerilerken, borçların payı yeniden yüzde 50'nin üzerine çıktı. Bu gelişme, sanayide uzun süredir dile getirilen kârsızlık sorununun artık bilanço yapısını da bozmaya başladığını gösterdi.
Kredi Bağımlılığı Arttı
Özellikle dikkat çeken nokta, yüksek faizlere rağmen şirketlerin krediye bağımlılığının artması oldu. İSO 500'de mali borçlar 2025 yılında yüzde 41,6 artarak 3,9 trilyon liraya ulaştı. Böylece son yıllarda ticari borçların gerisinde kalan mali borçlar yeniden öne çıktı ve toplam borçlar içindeki payı yeniden yüzde 50'nin üzerine yükseldi.
Kısa Vadeli Finansman Yönelim
Sanayi açısından daha çarpıcı gelişme ise borçların vade yapısında yaşandı. 2023 ve 2024 yıllarında gerileyen kısa vadeli mali borçların toplam mali borçlar içindeki payı, 2025'te yeniden yükselişe geçerek yüzde 48,5'ten yüzde 49,5'e çıktı. Kısa vadeli mali borçlar yüzde 44,6 artarken, uzun vadeli borçlardaki artış yüzde 38,6'da kaldı. Böylece şirketler, yatırım finansmanı sağlayacak uzun vadeli kaynaklardan ziyade günü kurtarmaya yönelik kısa vadeli finansmana daha fazla yönelmek zorunda kaldı.
Yatırım İştahı Zayıflıyor
Borçların vadesinin kısalması, şirketlerin yatırım kararlarını da olumsuz etkiliyor. Çünkü kısa vadeli finansman baskısı altında faaliyet gösteren şirketler, kaynaklarını yeni yatırımlardan çok mevcut üretimi sürdürmeye ayırıyor. Bu durum, kapasite artışlarını geciktirirken verimlilik yatırımlarını da sınırlandırıyor. Nitekim İSO Başkanı Erdal Bahçıvan da finansmana erişimin zorlaştığı ortamda sanayi şirketlerinin üretim, yatırım ve rekabet gücünün baskı altında kaldığına dikkat çekiyor. Bahçıvan, finansal istikrarın güçlendiği ekonomilerde uzun vadeli borçlanma imkanlarının arttığını ve bunun yatırım motivasyonunu desteklediğini vurguladı.
Yüksek Faiz Bilanço Yapısını Bozdu
Ortaya çıkan tablo, yüksek faiz politikasının sanayi üzerindeki etkilerinin yalnızca kârlılıkta değil, bilanço yapısında da hissedildiğini gösteriyor. Şirketler daha pahalı kredi kullanırken, aynı zamanda daha kısa vadeli borçlanmak zorunda kalıyor. Bu durum, sanayicinin geleceğe dönük yatırım kapasitesini zayıflatırken finansal kırılganlığı da artırıyor. Üretim ve ihracatta büyümenin sürdüğü bir dönemde borçların özkaynaklardan daha hızlı artması ve kısa vadeli finansmanın yeniden ağırlık kazanması, sanayi cephesinde sürdürülebilir büyüme açısından önemli bir risk olarak değerlendiriliyor. Türkiye'nin üretim devleri giderek daha fazla borçla ayakta kalırken, bilanço yapısındaki bu bozulma sanayinin önündeki en kritik sorunlardan biri haline geliyor.
Kısa Vadeli Dış Borç Stoku 242 Milyar Dolara Yükseldi
Türkiye'nin kısa vadeli dış borç (KVDB) stoku, nisan ayında bir önceki aya göre yüzde 3 artarak 171,6 milyar dolara yükseldi. Orijinal vadesine bakılmaksızın vadesine bir yıl veya daha az kalan borçları kapsayan kalan vadeye göre kısa vadeli dış borç stoku ise 242 milyar dolar olarak hesaplandı. Artışta özellikle bankacılık sektörü kaynaklı yükümlülüklerdeki yükseliş etkili oldu. Bankalar kaynaklı KVDB stoku yüzde 5,8 artışla 75,5 milyar dolara çıktı.
