İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) geçen hafta açıkladığı Türkiye'nin en büyük 500 şirketi araştırmasında, dev şirketlerin dönem karlarının yüzde 84'ünü faiz ve diğer finansman giderlerine ayırdığı ortaya çıktı. Ancak asıl dikkat çeken, araştırma kitapçığında birçok şirketin temel verilerini paylaşmaktan kaçınması oldu.
Veri Gizlemede Rekor: 360 Şirket Karını Açıklamadı
İSO 500 araştırmasında, üretimden satışlara göre sıralanan şirketlerin katma değer, özkaynak, ihracat, aktif toplamı, dönem karı/zararı ve çalışan sayısı gibi bilgileri tabloda yer alıyor. Ancak bu yıl birçok sütun boş kaldı. Tam 360 şirket dönem karını paylaşmayı reddederken, bu sayı geçen yıl 350, önceki yıllarda ise çok daha düşüktü. Ayrıca 306 şirket özkaynağını, 222 şirket ihracatını ve 500 devin yarısı (yaklaşık 250 şirket) çalışan sayısını gizlemeyi tercih etti.
Gizliliğin Nedeni Ticari Sır mı?
Uzmanlar, bu durumun ana nedenlerinden birinin rakiplere ticari sır vermemek olduğunu belirtse de, şirketlerin yarısından fazlasının bu yola başvurması endişe yaratıyor. Veri gizleme eğilimi, özellikle karlılık ve ihracat gibi kritik göstergelerde yoğunlaşıyor.
Yabancı Sermayeli Şirket Sayısı Dibe Vurdu
Araştırmada dikkat çeken bir diğer unsur, yabancı sermaye paylı şirketlerin sayısındaki düşüş oldu. 2009'da 153 olan bu sayı, 2025'te 118'e gerileyerek tarihi bir dip yaptı. 2024'te 124 olan rakam, bir yılda 6 adet azaldı. Bu durum, teknoloji transferi, küresel tedarik zincirlerine entegrasyon ve yüksek ihracat potansiyeli açısından önem taşıyan yabancı sermayeli kuruluşların Türkiye sanayisindeki varlığının azaldığına işaret ediyor.
Satışlar Arttı, Borçlar Yükseldi
Dev şirketlerin net satışları yüzde 27 artarak 10 trilyon liradan 13 trilyon liraya çıktı. Satışların maliyeti ise kur artışlarının sınırlı kalması, hammadde fiyatlarındaki ılımlı seyir ve asgari ücretin tek seferde artması nedenleriyle yüzde 24,5'te kaldı. Buna karşın, 500 büyük şirketin borçları yüzde 31 artarak 5,8 trilyon liradan 7,6 trilyon liraya yükseldi. Mali borçlar (banka borçları) yüzde 41,6 artış gösterdi. Borçların aktif içindeki payı yüzde 50'yi aşarken, mali borçların payı yüzde 47,9'dan yüzde 51,8'e çıktı. Bu durum, sanayi şirketlerinin artan faiz yüküyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor.
Finansman Giderleri ve Faiz Yükü
İSO 500 şirketlerinin faaliyet karı yüzde 57 artışla 1 trilyon lirayı aşarken, finansman giderleri yüzde 38 yükselerek 854 milyar lira oldu. Bu giderlerin 560 milyar lirası faiz kaynaklıydı. Dönem karlarının yüzde 84'ünün faiz ve finansman giderlerine gitmesi, şirketlerin karlılık yapısındaki kırılganlığı ortaya koyuyor.
Çalışan Sayısı ve Ücretler
500 büyük şirkette çalışan sayısı 20 bin 568 kişi azaldı. Ancak çalışan başına ücret yıllık 984 bin liradan 1 milyon 409 bin liraya yükselerek yüzde 43'lük bir artış kaydetti. Bu veriye göre, dev şirketlerde çalışanlar ortalama aylık 117 bin lira ücret alıyor.
