Trump-Erdoğan görüşmesinde CAATSA gündemi
Ankara'daki 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, ABD Başkanı Donald Trump ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasında kritik bir görüşmeyle başladı. Görüşmenin en önemli başlıklarından biri, Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemlerini teslim almasının ardından uygulamaya konulan CAATSA yaptırımları oldu.
CAATSA yaptırımlarının kapsamı
ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası (CAATSA) kapsamındaki yaptırımlar, 2020'den bu yana Türkiye'nin üzerinde bir Demokles kılıcı gibi duruyor. ABD, Türkiye'nin CAATSA'nın 231. maddesini ihlal ettiğini savunuyor. Bu madde, Rusya Federasyonu'nun savunma ya da istihbarat sektörleriyle önemli düzeyde alışverişte bulunan kişi ve kurumlara yaptırım uygulanmasını öngörüyor. Yaptırımlar kapsamında 12 ayrı madde bulunuyor: ihracat ve ithalat bankası desteğinin kesilmesi, mal ve teknoloji ihracatı ruhsatı verilmemesi, ABD mali kuruluşlarından kredi tedarik edilmemesi, uluslararası mali kuruluşlardan kredi verilmemesi, mali kurumlara ABD Merkez Bankası ile doğrudan alışveriş yapma izni verilmemesi, yaptırım kapsamındaki kişi ya da kurumlarla ihale ya da sözleşme yapılmaması, döviz üzerinden işlem yapılmasının yasaklanması, mali kurumlar ve bankalar arasında ödeme ya da kredi transferlerinin yasaklanması.
Yaptırımların Türkiye'ye etkisi
Yaptırımlar devreye girdikten sonra Savunma Sanayii Başkanlığı'nın (SSB) ABD'den ihracat lisansı alması yasaklandı. Kurumun ABD finans kuruluşlarından kredi ve borç alması kısıtlandı. Üst düzey yetkililere yönelik çeşitli yaptırımlar uygulandı. CAATSA doğrudan Türkiye ekonomisinin tamamını etkilemese de uluslararası finans çevrelerinde bir risk algısı yarattı.
Trump'tan yaptırımların kaldırılacağı sinyali
Görüşmeler öncesinde ABD Başkanı Donald Trump, kesin bir dille bu yaptırımların kaldırılacağı mesajını verdi. Erdoğan'ı kastederek 'Dostumu bu yaptırımlarla boğmak istemiyorum' dedi. Trump'ın Kongre'ye S-400'lerin Türkiye'de çalıştırılmadığına ilişkin bilgi sunması durumunda onay süreci olmadan bu yaptırımlar kalkabiliyor. CAATSA'nın 216 (a) birinci maddesi uyarınca ABD Başkanı'nın erteleme veya feragat kararlarını almadan önce raporlarını Kongre'nin incelemesine sunması gerekiyor.
Yaptırımların kalkması ne getirecek?
Türk savunma sanayisinin ürettiği pek çok yerli platformda hâlâ Amerikan menşeli motor, sensör ya da alt bileşenler kullanılıyor. Savunma Sanayi Başkanlığı ve Türk firmalarının ABD'den temin etmek istediği milyar dolarlarca yedek parça olduğu daha önce belirtilmişti. Yaptırımların kalkması, bu projelerin seri üretim hatlarındaki gecikme ve ambargo risklerini ortadan kaldıracak. Türkiye'nin eli savunma sanayisinden finansmana kadar birçok alanda rahatlayacak. Savunma sanayisindeki ithalat-ihracat kanalları açılacak. Yaptırımların kendisinden çok, Türkiye'nin en önemli müttefikinin yaptırımlarına maruz kalması algısı ortadan kalkacak. Bu da küresel sermayenin Türkiye'ye güvenle yönelmesini sağlayabilir.
Türk savunma sanayisinin millileşme süreci
Bugüne kadar gerek ABD gerekse Batı ülkelerinin uyguladığı ambargo ve yaptırımlar Türkiye'yi köşesinde oturtmadı. Aksine, Türk savunma sanayisini daha da millileştirdi. Yaptırımların kalkmasıyla birlikte bu ivmenin korunması ve uluslararası iş birliklerinin artması bekleniyor.
