Bankalara Yargısız Yetki Veren Kanun Değişikliği Derin Tartışmalara Yol Açıyor
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından hazırlanan ve Meclis Başkanlığı'na sunulan 7262 Sayılı Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun'da değişiklik yapılmasına ilişkin tartışmalar giderek derinleşiyor. Önerilen değişiklikle, Hazine ve Maliye Bakanı'na tüm gerçek ve tüzel kişilere ait banka hesapları üzerinde, yargı kararı olmaksızın hesapların kapatılması dahil her türlü sınırlandırıcı tedbir uygulama yetkisi veriliyor.
8. Madde Ne Getiriyor?
Kanun Teklifi'nin 8. Maddesi ile şu düzenleme öngörülüyor:
- MASAK, karmaşık ve olağandışı büyüklükte veya görünürde makul, hukuki ve ekonomik amacı bulunmayan işlemler gerçekleştirildiği değerlendirilen hesapları ve bağlantılı diğer hesapları bankalara bildirmeye yetkili kılınıyor.
- Bankalar, bu hesaplar hakkında risk değerlendirmesi yaparak müşteri tanıma tedbirlerini tekrarlamak, yüz yüze olmayan işlem kanallarını kapatmak, tutar veya işlem sınırı getirmek, yüz yüze kimlik tespiti yapmak ve iş ilişkisini sonlandırmak dahil riskle orantılı tedbirleri derhal almak zorunda olacak.
- Bu yükümlülüğe aykırı davrananlar hakkında, uygun tedbir alınmayan her hesap için üç yüz bin Türk Lirası para cezası uygulanacak.
MASAK Sürece Dahil Ediliyor
Bu maddeye göre; Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), hiçbir somut kriter olmaksızın riskli ve şüpheli olarak değerlendireceği banka hesaplarını bankalara bildirebilecek. MASAK, makul bulmadığı hesapları bankalara gönderirken herhangi bir somut kritere bağlı kalmadan bu kararı alabilecek. Üstelik, MASAK'a ilgili hesaplarla ilgili herhangi bir inceleme yapma mecburiyeti getirilmemesi dikkat çekiyor. Bankalar ise bu hesaplarla ilgili risk değerlendirmesini yapacak.
Uygulanacak Tedbire Banka Karar Verecek
Normalde cezalandırma gerektiren bir değerlendirme ve analiz ancak yargı tarafından yapılabiliyor. Böyle bir değerlendirme yapmak genel olarak kamunun, özel olarak da yargının yetki ve sorumluluk alanına giriyor. Ancak bu taslağın yasalaşması halinde, yabancı sermayeli bankalar ve özel bankalar da dahil tüm bankalar, risk değerlendirmesi yaparak hangi hesap için hangi müeyyideyi uygulayacağına karar alabilecek. Yani uygulanacak tedbirin seçimine banka karar verecek. Banka; hesabın işlemlere kısmen veya tamamen kapatılmasına karar verebilecek, hesap sahibi ile iş ilişkisini sonlandırma kararı alabilecek ve hesaplarla ilgili olarak işlem ve tutar sınırlandırması kararını uygulayabilecek.
Bankaya Bu Kadar Yetki Neden Veriliyor?
Bankanın alacağı böyle bir karar; aynı zamanda banka hesabının kısmen veya tamamen bloke edilmesi anlamına geliyor. Çünkü, eğer banka hesap ile ilgili olarak işlem yasağı kararı alırsa hesap sahibi hesabından para çekemez, havale yapamaz ve tasarrufta bulunamaz hale gelecek. Sonuç itibariyle bir hukuk devletinde sadece yargı tarafından alınması gereken temel hak ve hürriyetler üzerindeki kısıtlama kararı, bankalar tarafından alınabilir hale getiriliyor. Bu açıdan değerlendirildiğinde Anayasa'ya açıkça aykırılık teşkil ediyor.
Hesap Sahibi Sadece Batışını İzleyecek
İşin en ilginç tarafı ise bu işlemlerin bankalar tarafından yapılması esnasında hesap sahibinin bu işlemlerle ilgili olarak herhangi bir bilgisi olmayacak. Banka hesabına hiçbir gerekçe olmadan ve gerekçe bildirilmeden işlem sınırlaması getirilirken ve hesabı bloke edilirken, gerçek veya tüzel kişi olabilecek hesap sahibi sadece iflasını ve batışını izleyecek. Hesap sahibi yargıya dahi gidemeyecek.
"Makul Şüphe" Yeterli Sayılacak
Makul bulunmayan bu hesapların kara para, terörün finansmanıyla ilgili bir para, yasa dışı bahis oyunlarıyla ilişkili bir para veya genel olarak yasa dışı yollarla elde edilmiş bir para olması gerekmez. Çünkü, getirilmek istenen düzenlemede hesap hareketlerinin "makul" bulunmaması, bankalar tarafından müeyyide uygulanması için yeterli görülecek. Zaten, MASAK bu hesap hareketlerini ve paranın kaynağını incelemeyeceği için sadece hesap hareketlerine bakarak paranın kaynağını tespit etmesi mümkün olmayacak.
MASAK Tüm Bilgi ve Belgelerine Ulaşabiliyor
Bugünkü uygulamada MASAK banka hesap hareketleriyle ilgili tüm bilgi ve belgelere istediği anda ve çok hızlı bir şekilde ulaşabiliyor. Kurumlar MASAK'ın istediği tüm bilgi ve belgeleri vermek zorunda. Ayrıca, MASAK'ın her türlü parasal hareketi inceleme ve araştırma yetkisi de var. Bu gerçeklere rağmen MASAK üzerinden bankalara böyle bir yetkinin verilmesinin mantığı ve kamu açısından menfaati merak ediliyor. Bu düzenlemenin yasalaşması halinde siyasi veya ideolojik kaygılarla ve sübjektif gerekçelerle on binlerce kişi, şirket, vakıflar ve diğer kuruluşların hesapları yargı sisteminin bilgisi ve müdahalesi olmadan bloke edilebilir, işlevsiz hale getirilebilir, hesap sahipleri mali olarak çökertilebilir.
Yargı Ne Güne Duruyor?
Normal olarak, Anayasa ve genel hukuk kuralları çerçevesinde kara paranın takibi, tespiti ve cezalandırılmasına ilişkin mekanizmanın işleyişi bellidir. Eğer MASAK, herhangi bir banka hesabındaki parasal hareketlerin illegal faaliyetlerle ilişkisi olduğu hususunda şüpheye düşerse, bu parasal hareketleri inceler, kaynağına ulaşır. Eğer, para hareketlerinin illegal faaliyetlerden elde edildiği konusunda bir bulgu ve delile ulaşırsa, gereği yapılmak üzere yargıya intikal ettirir. Yargı da ulaşılan deliller çerçevesinde hesapların bloke ve müsadere edilmesi dahil her türlü tedbiri alır ve cezayı tatbik eder. Bu düzenleme ile kamunun denetim ve yargının cezalandırma yetkisi bankalara verilmektedir.
