Uluslararası Çölyak Günü dolayısıyla Sağlık Bakanlığı verilerinden derlenen bilgilere göre, genetik bir sindirim sistemi hastalığı olan çölyak, ince bağırsakta hasara yol açarak besin emilimini engelliyor. Buğday, arpa, çavdar ve yulaf gibi tahıllarda bulunan glüten proteinine karşı gelişen hastalık, çocukluk döneminden ileri yaşlara kadar her yaşta ortaya çıkabiliyor.
Çölyak hastalığının görülme sıklığı
Türkiye'de çölyak hastalığı görülme sıklığı yüzde 1 ile binde 3 arasında değişiyor. Hastalığın çok çeşitli belirtilerle ortaya çıkabilmesi, bazen alışılmadık şekillerde seyretmesi veya hiçbir belirti göstermemesi nedeniyle tanı konulabilen hasta oranının yüzde 10 olduğu tahmin ediliyor.
Belirtileri nelerdir?
Çocuklarda karın ağrısı, şişkinlik, ishal, huzursuzluk, iştahsızlık, enfeksiyonlarda artış, gelişme geriliği, kusma, kilo alamama ve boy uzamasında yavaşlama gibi tipik belirtiler görülebiliyor. İleri yaşlarda ise çölyak hastalığının belirtileri daha geniş bir yelpazede seyredebiliyor.
Tek tedavi glütensiz diyet
Çölyak hastalığında etkin olduğu bilinen tek tedavi, glütenin ömür boyu diyetten çıkarılması ve tüketilmemesidir. Bu kişilerin buğday, arpa, çavdar ve yulaflı gıdaları tüketmemeleri, ayrıca marketlerde satılan hazır gıdaların içeriklerine dikkat etmeleri ve mutlaka glütensiz gıdalarla beslenmeleri gerekiyor.
Glütensiz diyet uygulanmasında, hastalığın var olan belirtilerini kontrol altına almak, kişilerin yaşam kalitesini artırmak ve hastalıkla ilgili istenmeyen etkilerin oluşmaması hedefleniyor. Hastaların çoğunda, diyet tedavisine tam uyum sağlamalarının ardından klinik bulguların tamamen düzeldiği, yapılan serolojik testlerde elde edilen değerlerin normale döndüğü gözleniyor.
Güvenli yiyecekler
Çölyak hastaları için güvenli olan yiyecekler arasında şunlar yer alıyor: sebze, meyve ve bakliyatların tamamı, katı ve sıvı yağlar, yumurta, bal, reçel, basit toz şeker, zeytin, kırmızı et, balık, tavuk (et ürünleri katkılı olmamalı ve daha önce unlu bir ürün kızartılmış bir yağda kızartılmış olmamalı), una batırılmamış konserve çeşitleri, mısır, pirinç, patates ve unu, kestane unu, nohut unu, soya unu, üzüm çekirdeği unu, kinoa, amarant, teff, darı, sorgum, karabuğday bitki türlerinin kendileri ve unları, evde çekilmiş güvenli baharatlar.
Farkındalık çalışmaları
Sağlık Bakanlığı, çölyak hastalığına yönelik farkındalığı artırmak amacıyla okul eğitimlerinden öğretmen rehberlerine, glütensiz menü çalışmalarından aile hekimlerine yönelik rehberlere kadar çeşitli projeler yürütüyor. Bu kapsamda, yetişkinleri ve çocukları bilgilendirmek üzere afişler, broşürler hazırlanarak eğitimlerde kullanılıyor. Okul sağlığı çalışmaları kapsamında öğrencilere çölyak hastalığı ile ilgili bilgilendirme yapılıyor.
Bakanlıkça hazırlanan Çölyak Hastalığı Öğretmenlere Yönelik Bilgilendirme Rehberi, Milli Eğitim Bakanlığına iletildi. Çölyak hastalığı olan öğrencilerin glütensiz besinlere kolay ulaşmasının sağlanması için kantinlerde ve kafeteryalarda glütensiz ürünlerin bulundurulması, gıda otomatlarında ve yemekhanelerde glütensiz menülere yer verilmesinin sağlanmasına yönelik çalışmalar, Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulu ile sürdürülüyor.
Ayrıca çölyak hastalığında aile hekimleri için Tanı Tedavi İzlem Rehberi hazırlandı. UNICEF işbirliğiyle Glütensiz Tarifler Magnet Kitapçık hazırlanarak, magnetler vatandaşlara ulaştırılmak üzere il sağlık müdürlüklerine gönderildi. Toplu Beslenme Sistemleri için Ulusal Menü Planlama ve Uygulama Rehberi güncellenmekte olup, bu rehberde her bölüm için çölyak konusu işlendi. Çölyak Eylem Planı konusundaki çalışmalar ise devam ediyor.
Çölyak hastalığı hakkında detaylı bilgilere, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Dairesi Başkanlığının web adresinden ulaşılabiliyor.
