CHP'nin 35 Yıllık Meclis Grubu Tutanakları Kayıp: Tarihi Bir Boşluk
Cumhuriyet Halk Partisi'nin (CHP) 1923-1960 yılları arasındaki 35 yıllık döneme ait Meclis Grubu tutanaklarının önemli bir bölümünün kayıp olduğu ortaya çıktı. Yapılan kapsamlı arşiv, Meclis ve basın taramaları sonucunda bu sürece dair tutanakların bulunamadığı belirtiliyor. Söz konusu kayıtların büyük çoğunluğunun ya kayıp, tasnif edilmemiş ya da nerede olduğunun bilinmediği ifade ediliyor.
Tutanaklar Ortada Yok: Tarihi Bir Eksiklik
Tek parti döneminde yasama faaliyetlerinin büyük ölçüde CHP Meclis Grubu içinde şekillendiği biliniyor. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu'ndaki görüşmelerin çoğu, grup içinde alınan kararların yansıması niteliği taşıyordu. Bu nedenle grup tutanakları, dönemin siyasi tercihlerini, karar alma mekanizmalarını ve tartışma başlıklarını ortaya koyabilecek en önemli belgelerden biri olarak kabul ediliyor.
Ancak bugün itibarıyla 1925-1960 dönemini kapsayan tutanakların yayımlanmış veya bütünlüklü bir arşivi bulunmuyor. Kamuoyuna açık tek kapsamlı çalışma ise yalnızca 1923-1924 yıllarını kapsamakla sınırlı kalıyor. Bu durum, Türkiye'nin siyasi tarihinde önemli bir boşluğa işaret ediyor.
İmha Edildi İddiası: Tarihsel Kırılmaların Etkisi
Arşivin bugünkü belirsiz durumunun arkasında iki önemli tarihsel kırılma öne çıkıyor. İlki, 1953 yılında Demokrat Parti iktidarı döneminde CHP'nin mal varlığına el konulması. Bu süreçte parti arşivlerinin CHP denetiminden çıktığı ve farklı kurumlara dağıldığı ifade ediliyor.
İkinci kırılma ise 12 Eylül 1980 Darbesi. Darbe sonrası siyasi partiler kapatılırken arşivlerin tasnif edilmeden depolandığı, bazı belgelerin kaybolduğu ya da imha edildiği yönünde değerlendirmeler bulunuyor. Akademisyenler Yücel Demirel ve Osman Zeki Korur'un hazırladığı 'CHP Grup Toplantısı Tutanakları' ile Adnan Menderes'in yakın arkadaşı ve eski Milli Savunma Bakanlarından Ethem Menderes'in şahsi arşivinden çıkan 8 tutanak sayılmazsa, CHP'nin Meclis Grup Toplantısı tutanaklarına ilişkin arşivlerde herhangi bir kayıt bulunmuyor.
1992'de Fark Edildi: Kurumsal Serüven
Arşivin kurumsal serüveni bununla da sınırlı kalmadı. 1979'da CHP'ye ait evrak yeniden TBMM Müzesi'ne gönderildi. 1987’de oluşturulan bir komisyon ise arşivin 'devlet arşivi' niteliği taşıdığı kanaatine vardı. Nihayet 24 Aralık 1992'de belgeler Devlet Arşivleri'ne devredildi. Ancak bu devir sırasında Meclis Grup Toplantısı kayıtlarının eksik olduğu fark edildi.
Kılıçdaroğlu Bulduk Demişti: Ancak Tutanaklar Hâlâ Kayıp
CHP, özellikle 1923-1953 arasındaki Meclis Grup Toplantısı kayıtlarının bulunması için çeşitli girişimlerde bulunurken, 1953-1960 dönemine ait belgelerin izini sürmeye de devam ediyor. 2020 yılında dönemin CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, uzun süre yok edildiği düşünülen yaklaşık 1,5 milyon sayfalık arşivin Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü'nde bulunduğunu açıkladı.
Ancak açık kataloglar ve akademik değerlendirmeler, söz konusu belgelerin ağırlıklı olarak idari ve teşkilat evraklarından oluştuğunu, CHP Meclis Grubu tutanaklarının ise hâlâ belirsizliğini koruduğunu ortaya koyuyor. Bu durum, Türkiye'nin siyasi tarihine ışık tutacak önemli bir kaynağın eksikliğini vurguluyor.
