TBMM Dünya Parlamentolarındaki Dil ve Üslup Uygulamalarını İnceledi
TBMM Genel Kurulunda, Meclis başkanlarının tüm uyarılarına rağmen, bazı parlamenterlerin yaralayıcı sözler, hakaretler ve hatta ağır küfürleri engellenemezken, TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı (ARMER) kapsamlı bir araştırma gerçekleştirdi. Araştırma, dünya parlamentolarındaki dil ve üslup kurallarını ve bu kurallara uyulmaması durumunda uygulanan yaptırımları detaylı bir şekilde ele aldı.
Parlamentolardaki Dil Kutuplaşmayı Artırabilir
Araştırmada, parlamentolarda kullanılan dilin ve üslubun sadece politikacıların kişisel ifadelerini yansıtmakla kalmadığı, aynı zamanda siyaset kurumu ve toplumun ahlaki değerleri hakkında da önemli bilgiler verdiği vurgulandı. Parlamentolarda kullanılan dilin zaman zaman demokratik tartışmanın sınırlarını aşarak yaralayıcı ve aşağılayıcı bir nitelik kazandığına dikkat çekildi. Araştırmada, "kişisel saldırılar, hakaretler ve küfürler de dâhil olmak üzere aşağılayıcı, kışkırtıcı veya tehdit edici ifadeler parlamentoya uygun değildir" ifadesi yer aldı. Bu tür ifadelerin, demokratik süreçlerin güvenilirliğine, meclisin saygınlığına ve çalışma düzenine zarar verebileceği belirtildi. Ayrıca, ayrımcı, tehditkâr ve aşağılayıcı ifadelerin toplumdaki kutuplaşmayı artırabileceği tespit edildi.
Türkiye'nin Parlamento Kurallarında Eksik Yok
Araştırmada, Osmanlı döneminden günümüz Meclis'ine kadar "lisanı nezahet" ilkesinin Türk parlamento hukukunda hemen hemen tüm içtüzüklerde yer aldığı ifade edildi. İçtüzüğe göre, kaba ve yaralayıcı üslup kullanılması, hakaret ve küfür durumunda milletvekillerine Meclisten geçici çıkarma cezası verilebiliyor. Bu ceza en çok üç birleşim için uygulanabiliyor ve cezaya çarptırılan milletvekilinin bir aylık ödenek ve yolluğunun üçte ikisi kesiliyor. Kınama ve geçici olarak Meclisten çıkarma cezaları, Başkanın teklifi üzerine Genel Kurulca görüşmesiz ve işaret oyu ile kararlaştırılıyor.
Dünya Parlamentolarındaki Uygulamalar
Araştırmada, kaba ve yaralayıcı ifadelere ilişkin birçok ülkenin parlamentosundaki uygulamalar özetlendi. İşte bazı ülkelerdeki düzenlemeler:
- İngiltere: Bir milletvekilinin Meclisteki partilere veya üyelere karşı saldırgan ve aşağılayıcı sözler söylemesi yasak. Yalan söyleyen milletvekili Avam Kararasından çıkarılır. Belirli hakaretler sayılır ve Kral'a yönelik hakaret sözleri özür dilenip geri alınmazsa, uzaklaştırma cezası verilir.
- ABD: Üyelerin tartışmalarda kişilikle uğraşması yasaktır. Aşağılayıcı lakap ve sıfatlar, kişisel ithamlar, fiziksel özelliklerle alay, ırkçı ifadeler ve küfür düzen bozucu kabul edilir. Küfür kullanan milletvekili önce tutanaktan çıkarılır ve konuşma hakkını kaybeder.
- Almanya: İftiraya varan hakaretler yasaktır. İftira atan vekilin dokunulmazlığı Meclis tarafından kaldırılırsa cezai kovuşturma yapılabiliyor.
- Avusturya: Hakaret yasaktır. Düzene davet edilir, hakarete devam eden o günlük konuşma hakkını kaybeder. Saldırgan sözler veya tehditlerin cezası kınamadır.
- Danimarka: Uygunsuz ifade kullanımı yasaktır. Başkan düzene davet eder ve bir kez daha konuşma hakkı vermeyebilir. 14 birleşime kadar Meclis'ten çıkarılmasına karar verilebilir.
- Finlandiya: Parlamento, düzeni sürekli ihlal eden üyeyi uyarabilir veya onu en fazla iki hafta süreyle genel kurul toplantılarından uzaklaştırabilir.
- Fransa: Hakaret, tahrik veya tehdit yasaktır. Uyarı cezası verilir. Kınama ve geçici uzaklaştırma cezaları Mecliste oylanarak verilir. 15 günden 30 güne kadar geçici çıkarma cezası uygulanabilir.
- İsveç: Bir toplantıda konuşan hiç kimse başka bir kişi hakkında uygunsuz konuşamaz veya hakaret edemez. Konuşanlar konuşmaktan menedebilir.
- İsviçre: Aşağılayıcı sözler sarf etmek yasaktır. Konuşma hakkı alınır ve üye oturumdan çıkarılır. Ciddi usul ihlali durumunda altı aya kadar uzaklaştırma verilebilir.
- İtalya: Hakaret etmek yasaktır. Başkan düzene çağırır ve Genel Kurul'dan çıkarılır. 2 ila 15 gün parlamento faaliyetlerinden men cezası verilebilir.
- Norveç: Uygunsuz veya hakaret içeren davranışlar yasaktır. Bu tür davranışlar Başkan tarafından kınanır.
- Yunanistan: Onur ve saygınlığa karşı saldırganlık yapılamaz. Hakaret fiili için parlamento izin verdikten sonra milletvekili kovuşturulabilir. Çeşitli cezalar uygulanır.
Araştırma, Türkiye'nin parlamento kurallarının diğer ülkelerle karşılaştırıldığında eksik olmadığını, hatta bazı açılardan daha kapsamlı olduğunu ortaya koydu. Bu durum, mevcut içtüzüklerin etkin bir şekilde uygulanmasının önemini bir kez daha vurguluyor.
