Anayasa Mahkemesi (AYM), Afganistan uyruklu bir baba ve iki çocuğunun sınır dışı edilmesine ilişkin idari kararın, ülkelerinde karşılaşabilecekleri ölüm ve kötü muamele riski yeterince değerlendirilmeden alındığına hükmetti. Yüksek Mahkeme, başvurucuların yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar verdi.
AYM'nin Değerlendirmesi
AYM, kararında, Taliban yönetiminin Afganistan'da kontrolü ele geçirmesinin ardından ülkedeki güvenlik ve insan hakları koşullarının ciddi şekilde bozulduğuna dikkat çekti. Özellikle başvurucuların Hazara kökenli ve Şii mezhebine mensup olmaları nedeniyle Taliban tarafından hedef alınabilecekleri riskinin yeterince araştırılmadığını vurguladı. AYM, ilgili idare mahkemesinin, Afganistan'daki genel durumun yanı sıra başvurucuların kişisel risk faktörlerini de bütüncül bir şekilde incelemediğini belirtti.
Risk Değerlendirmesi Eksikliği
Başvurucular, sınır dışı edilmeleri halinde Taliban tarafından öldürülme veya işkence görme tehlikesiyle karşı karşıya kalacaklarını ileri sürmüştü. AYM, bu iddiaların yerel mahkeme tarafından ciddiyetle ele alınmadığını, sadece genel geçer değerlendirmelerle yetinildiğini tespit etti. Yüksek Mahkeme, "başvurucuların ülkelerine gönderilmeleri halinde doğrudan ve ciddi bir zarar görme riskinin bulunduğu" sonucuna vardı.
Kararda, uluslararası koruma mevzuatı ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadına da atıfta bulunuldu. AYM, sınır dışı kararı verilirken, ülkedeki genel durumun yanı sıra başvurucuların bireysel özelliklerinin de dikkate alınması gerektiğini hatırlattı.
Dosyanın Akıbeti
AYM, ihlal kararının ardından dosyayı yeniden yargılama yapılmak üzere Erzincan İdare Mahkemesi'ne gönderdi. Yüksek Mahkeme ayrıca, yargılama süreci sonuçlanana kadar başvurucuların sınır dışı edilmemesine hükmetti. Bu karar, benzer durumdaki diğer sığınmacılar için de emsal teşkil edebilir.
Başvuru sürecinde, aile avukatları, müvekkillerinin sınır dışı edilmeleri halinde yaşamlarının tehlikede olacağını savundu. AYM, bu iddiaları değerlendirerek, idari makamların gerekli araştırmayı yapmadığı sonucuna vardı. Kararda, özellikle Afganistan'daki güvenlik durumunun sürekli değişkenlik gösterdiği ve bu nedenle güncel verilerin kullanılması gerektiği vurgulandı.
Emsal Niteliği
AYM'nin bu kararı, Türkiye'de benzer durumdaki Afgan uyruklu sığınmacılar için emsal teşkil edebilir. Özellikle Hazara kökenli ve Şii mezhebine mensup kişilerin sınır dışı işlemlerinde daha dikkatli bir inceleme yapılması gerektiği ortaya kondu. Karar, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 2. ve 3. maddeleri kapsamında değerlendirildi.
