Hoover Barajı'nın Sırrı: Nehir Yatağını Değiştiren Mühendislik
Bir barajın yapımı denince akla genellikle yükselen beton duvarlar gelir. Ancak Hoover Barajı'nda asıl zorluk, temel atılmadan önce çözüldü. Colorado Nehri'nin tam aktığı yere baraj kurulacaktı ve nehir orada akmaya devam ettiği sürece hiçbir şey inşa edilemezdi. Bu nedenle nehri durdurup başka bir yataktan akıtmak gerekiyordu. Kulağa basit gelse de bu, sahada büyük bir mühendislik başarısıydı.
Nehir Akarken Baraj İnşa Edilemezdi
1930'ların başında ABD'nin Nevada ile Arizona sınırındaki Black Canyon'da dünyanın en büyük baraj projelerinden biri planlanıyordu. Tek engel, kanyonun dibinden geçen Colorado Nehri'ydi. Bu nehir küçük bir dere değil, aksine o coğrafyayı milyonlarca yıldır oyan güçlü bir akarsuydu. Mühendislerin önünde net bir sıra vardı: Önce nehir inşaat alanından uzaklaştırılacak, ardından kuruyan yatakta baraj yükselecek ve sonra su geri çevrilecekti. Yani barajdan önce, nehri taşıyacak ayrı bir yapı inşa edilmeliydi. Bu, asıl barajın temeli atılmadan tamamlanması gereken, kendi başına büyük bir inşaattı.
Dört Tünel, 17 Metre Çap ve Dar Bir Takvim
Kanyon duvarlarına dört tünel açıldı. İkisi Nevada, ikisi Arizona tarafındaydı. Tünellerin ham kazı çapı yaklaşık 17 metreydi; bu, altı katlı bir binanın yan yatırılıp tünele sığabileceği bir genişlikti. Ardından iç yüzeyler yaklaşık bir metre kalınlığında betonla kaplandı ve bitmiş halde iç çap 15 metreye indi. Dört tünelin toplam uzunluğu 5 kilometreyi aşıyordu. Üstelik zaman baskısı da vardı. Sözleşme, gecikilen her gün için 3.000 dolar ceza öngörüyordu. Daha da sıkıştırıcı olan ise doğanın takvimiydi. Colorado'nun suyu ancak geç sonbahar ve kış aylarında güvenle saptırılabilecek kadar alçalıyordu. Bu pencereyi kaçıran bir yıl beklemek zorundaydı.
Colorado İki Buçuk Yıl Tünellerden Aktı
Tünel kazısı Mayıs 1931'de Nevada tarafının alt ağızlarından başladı. 13 Kasım 1932'de iş tamamlandı. Arizona tarafındaki tünelleri koruyan geçici set patlatıldı, aynı anda nehre moloz döküldü ve Colorado kendi yatağını terk ederek iki Arizona tüneline girdi. Nevada tarafındaki iki tünel ise su yükselirse diye yedekte bekletildi. O günden sonra nehir bir süre bambaşka bir güzergâhtan aktı. Kanyonun dibindeki eski yatak kurudu ve baraj orada yükselmeye başladı. Colorado, yaklaşık iki buçuk yıl boyunca kendi açtığı kanyonun içinden değil, insanların açtığı dört borudan aktı.
Baraj Bittikten Sonra Tüneller Ne Oldu?
Baraj tamamlandıktan sonra tünellerin hiçbiri tamamen kapatılmadı. Dış iki tünelin ağzı ve orta noktası dev beton tıkaçlarla mühürlendi; bu tünellerin alt yarısı bugün barajın savak sisteminin gövdesini oluşturuyor ve taşkın suyunu güvenle aşağı bırakıyor. İç tünellerse uzunluklarının üçte biri kadar tıkandı ve geri kalanına çelik borular döşendi. Bu borular su alma kulelerini güç santraline bağlıyor; yani elektrik üreten suyu hâlâ bu tüneller taşıyor. Geçici bir saptırma için kazılan o tüneller bugün hâlâ kullanımda: biri taşkını, diğeri elektriği taşıyor.
