2026 Baharında Dijital Köyün Soğuk Muhtarları
Doç. Dr. Abdulkerim Diktaş - Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Öğretim Üyesi
Nisan ayının taze nefesiyle uyanan doğa, insanoğluna her bahar yeni bir diriliş müjdesi verir. Ancak 2026 yılının bu ilkbaharında, penceremizden içeri süzülen rüzgar kadar gerçek bir başka uyanış yaşıyoruz: artık sadece tabiatın değil, ekranların arkasındaki algoritmaların çizdiği dijital bir bahar tasarımına gözlerimizi açıyoruz.
Geleneksel Mahalleden Dijital Köye Geçiş
Eski nesiller mahalle kültürünü anlatırken, mahallenin muhtarının, bakkalının, cami cemaatinin birbirini kollayan sıcak ülfetinden bahsederlerdi. Muhtar; kimin aşının kaynadığını, kimin kapısının çalınmadığını bilen, köyü veya mahalleyi bir "insan" odağında birleştiren merkezi figürdü. Bugün ise köylerin ve mahallelerin yerini, "Dijital Köy" adını verdiğimiz devasa, soğuk ve sınırsız veri yığınları almış durumda. Bu yeni köyün muhtarı artık bir insan değil; satır aralarına gizlenmiş kodlar ve kullanıcı alışkanlıklarımızı bizden daha iyi bilen algoritmalardır.
Algoritmik Kabilecilik ve Yankı Odaları Tehlikesi
Sosyolojik bir perspektifle değerlendirdiğimizde, 2026 toplumunun en büyük açmazı "Algoritmik Kabilecilik" olarak karşımıza çıkıyor. Eskiden kabileler ortak inançlar, coğrafi yakınlıklar ve köklü gelenekler etrafında toplanırdı. Günümüzün dijital dünyasında ise algoritmalar bizi "benzerlerimizle" bir araya getirirken, "öteki" ile olan bağımızı sistematik şekilde koparıyor.
Sosyal medyada bir fikri beğendiğinizde, dijital muhtarınız size hemen o fikrin on kat fazlasını sunuyor. Böylece insan, kendi doğrularının içine hapsolmuş bir "Yankı Odası" mahkumuna dönüşüyor. Karşı mahallede neler konuşulduğunu, o insanların hangi dertlerle mücadele ettiğini bilmiyoruz. Bilmediğimiz gibi, algoritmaların bizi beslediği ön yargılarla, tanımadığımız bir "öteki"ne karşı dijital siperler kazıyoruz. Bu durum, toplumun dokusunu bir arada tutan "sosyal yapıştırıcının" kuruması anlamına geliyor.
Mahremiyetin ve İradenin Sessiz İstilası
Geleneksel muhtarın mahalle sakinlerini tanıması bir zamanlar güvenlik ve dayanışma vesilesiydi. Fakat bugünün dijital muhtarı, bizi denetlemek ve yönetmek amacıyla tanıyor. Tüketim alışkanlıklarımızdan siyasi tercihlerimize, hatta bahar mevsiminin kalemimize yansıttığı neşeli ruh halimize kadar her şey bir "veri" olarak işleniyor ve analiz ediliyor.
Buradaki asıl tehlike, insanın en temel vasfı olan "irade"nin sessizce devredilmesidir. Seçtiğimizi sandığımız ayakkabıdan, okuduğumuzu düşündüğümüz habere kadar her şey aslında önümüze dijital muhtar tarafından "servis" ediliyor. Sosyolog Bauman'ın bahsettiği akışkan modernite, 2026'da algoritmaların kabında şekil alan bir topluma dönüşmüş durumda. İnsan artık özne değil, algoritmanın beslediği bir nesne konumuna itiliyor.
Dijital Vesayetten Kurtuluş Mümkün mü?
Medeniyetimiz, her zaman "İnsanı yaşat ki devlet yaşasın" düsturuyla hareket etmiştir. Bugün ise "İnsanı koru ki hakikat yaşasın" dememiz gereken kritik bir noktadayız. Algoritmaların bizi hapsettiği o dar kalıpları kırmak, karşı mahalledeki kardeşimizin elini tutmak, ekrana değil insanın gözlerine bakmak zorundayız.
2026'nın bu Nisan sabahında, dijital köyün soğuk muhtarlarına inat; sahici bir selamın, bir bardak çayın ve yüz yüze bakmanın hukukuna her zamankinden daha fazla ihtiyacımız var. Çünkü hakikat bir kod diziliminde değil, insanın kalbindeki derin arayışta gizlidir.
