Onlarca yıldır kraliçe arıyı yaratan tek şeyin arı sütü olduğu sanılıyordu. Bu hafta yayımlanan bir çalışma, asıl belirleyicinin larvanın büyüdüğü hücre olduğunu gösteriyor.
Yıllardır Bilinen Yanlış
Bir kovandaki larvaların hepsi aynı yumurtadan çıkar. Hangisinin sıradan bir işçi, hangisinin koca koloninin tek kraliçesi olacağı bilim çevreleri tarafından uzun süre tek bir şeye bağlandı: Arı sütü. Bol arı sütüyle beslenen larva kraliçe olur, geri kalanı işçi kalır. Ders kitaplarına da bu şekilde girdi.
Bu hafta Nature'da yayımlanan bir çalışma o tabloyu sarsıyor. UC Riverside'dan Yu Fang ve Yahya Al Naggar'ın yürüttüğü araştırmaya göre asıl fark larvanın ağzına giren yemekte değil, içinde büyüdüğü odada saklı.
Aynı Diyet, Farklı Sonuç
Araştırmacılar tek bir soruyu test etti: Bir larvayı kraliçe yapan gerçekten arı sütüyse, aynı arı sütünü farklı bir hücrede verince ne olur? Çok sayıda larvayı aynı zengin diyetle beslediler. Tek değiştirdikleri şey larvaların yerleştirildiği balmumuydu. Bir grup, kraliçeye ayrılan o özel hücrelerde büyüdü. Bir grup ise sıradan işçi balmumunda. İşçi balmumunda yetişen larvalar daha küçük kraliçeler verdi, üstelik aralarında ölüm oranı belirgin biçimde yükseldi. Aynı yemek, farklı oda, farklı sonuç.
Kraliyet Odasını Ören Özel Arılar
Kraliçe hücresinin balmumu, kovandaki diğer odalardan farklı bir malzeme. Daha esnek bir yapıda ve ısıyla nemi içeride daha iyi tutuyor. Yağ asidi bileşimi ve taşıdığı kimyasal sinyaller açısından da işçi hücrelerinden ayrılıyor. Bu farkın nereden geldiğini grafit izleyici deneyi gösterdi. Araştırmacılar kovan içindeki malzemeyi işaretleyip arıların onu nasıl kullandığını izledi. İşçi arılar balmumunu rastgele örmüyor. Kovanın içinden topladıkları malzemeyi seçip dönüştürüyor ve kraliyet odasını adım adım inşa ediyor. Çalışma bu işi yapan arılara yeni bir ad verdi: kraliçe hücresi inşacıları. Daha önce ayrı bir kategori olarak tanımlanmamış, genç işçilerden oluşan bir grup. Kraliyet odasını örerken ve ona bakarken vücut sıcaklıklarını normalin üzerinde tutuyorlar. Kraliçe yalnızca beslenmiyor, aynı zamanda ona özel bir mekân ısıtılıp şekillendiriliyor.
On Altı Günde Kraliçe, Yirmi Bir Günde İşçi
Sıcaklık farkının gözle görülür bir sonucu var. Kraliçe larvası on altı günde olgunlaşıyor. İşçi ise yirmi bir gün sürüyor. Daha sıcak oda, gelişimi hızlandırıyor. Beş günlük bu fark kolonide önemli. Yeni bir kraliçeye ihtiyaç doğduğunda zaman kritiktir çünkü kraliçesiz bir koloni hızla zayıflar. Hücrenin sıcaklığı, kovanın bu boşluğu ne kadar çabuk kapatacağını doğrudan etkiliyor.
Aynı Düzen İki Ayrı Arı Türünde Çıktı
Araştırmacılar aynı örüntüyü hem Asya hem Avrupa bal arılarında gördü. Bu iki grup birbirinden bağımsız evrildi. Aynı mekanizmanın ikisinde de işlemesi, bunun yeni bir buluş değil, çok eski bir çözüm olduğuna işaret ediyor.
Bulgunun bilim merakının ötesinde bir karşılığı da var. Dünya genelinde arı kolonileri baskı altında ve bitkilerin tozlaşması büyük ölçüde onlara bağlı. Arıcılıkta kraliçe yetiştirmek temel uğraşlardan biri, yetiştiriciler ise şimdiye kadar ağırlıkla arı sütüne odaklandı. Bu çalışma, hücrenin balmumunu ve sıcaklığını da hesaba katmanın kraliçe üretiminde fark yaratabileceğini söylüyor.
