Mısır'ın kavurucu çölünde, yaklaşık 62 milyon yıl öncesine ait 500'den fazla deniz balığı fosili bulundu. Bu fosiller, dinozorların yok oluşunun ardından okyanus ekosistemlerinin nasıl yeniden şekillendiğine ve yaşamın nasıl toparlandığına ışık tutuyor.
Çölde Deniz Balıkları
Bugün 40 dereceyi aşan kuru bir çöl olan bölge, yere kazmaya başladığınızda deniz balıklarına ev sahipliği yapıyor. Mısır'ın Doğu Çölü'ndeki Qreiya 3 sahasında 500'ü aşkın balık fosili çıkarıldı. Yaşları 62 milyon yıl olan bu fosillerin hepsi açık denizde yaşayıp açık denizde ölmüş canlılara ait. Çalışma, Haziran 2026'da Science Advances dergisinde yayımlandı.
Kazıyı Yürüten Ekip
Kazıyı Mansoura Üniversitesi'nden Sanaa El-Sayed ile Hesham Sallam ve Michigan Üniversitesi'nden Matt Friedman yürüttü. Mısır, ABD ve Belçika'dan KU Leuven'in birlikte çalıştığı projeye finansmanı National Geographic Society sağladı.
Patterson Boşluğu
Dinozorları silen büyük yok oluştan sonra, yaklaşık 10 milyon yıl boyunca deniz balıklarının ne yaptığına dair neredeyse hiç fosil kaydı yok. Bu döneme Patterson Boşluğu deniyor. O dönemde modern balıkların nasıl çeşitlendiğini kimse tam olarak göremiyordu. Qreiya 3 işte bu boşluğun ortasına düşüyor. Saha, dinozorları bitiren kütlesel yok oluştan yalnızca 4 milyon yıl sonrasına ait. Friedman'a göre bölge, dinozorların gidişinden sonraki en modern görünümlü balıkları açıklamaya yardımcı oluyor.
Balık Fosillerinin Çeşitliliği
Sahadan çıkan 500'ü aşkın fosil, 20'den fazla ışın yüzgeçli balık grubuna ait. Danian Çağı'ndan bilinen en çeşitli balık topluluğu bu. İçlerinde en kalabalık grup percomorphlar, topluluğun yaklaşık üçte ikisini oluşturuyor. Bugün okyanuslardaki 17 binden fazla tür bu gruba bağlı. Sofranıza gelen ton balığı, uskumru gibi balıkların hepsi aynı geniş ailenin parçası. Yani çöl kumundan çıkan o iskeletler, bugün yediğiniz balıkların uzak kuzenleri sayılır. Erken ton akrabalarının fosilleri de bunların arasında.
Bazı türlerin ise dünya üzerindeki ilk iskelet kaydı buradan geliyor. İstavrit ailesinden jack balığı ve denizatı ailesinden boru balığı bunlardan ikisi.
İskeletlerin Korunma Durumu
500 balığın iskeletinin neredeyse bütün halde kalması kolay iş değil. Çoğu fosil yatağında balıklar parçalanır ve dağılır. Burada öyle olmamış. 62 milyon yıl önce bu nokta 150 ila 250 metre derinlikte açık bir deniz tabanıydı. Dipteki suyun oksijeni çok düşüktü. Bu da ölen balıkların hızla bozulmasını engelledi ve iskeletler olduğu gibi gömüldü. Bu kadar iyi koruma sunan yataklara Lagerstätte deniyor ve dünyada sayılı örneği var. Saha aynı zamanda kısa süreli bir ısınma dönemine, En Son Danian Olayı'na denk geliyor. Bu ısınmanın korumayla ilişkisi açık değil ama zamanlamanın çakışması dikkat çekici.
Deniz Balıkları Çöle Nasıl Geldi?
Cevap balıklarda değil yerin kendisinde. 62 milyon yıl önce burası Tethys Okyanusu'nun bir körfeziydi. Yer kabuğu zamanla hareket edince deniz geri çekildi ve yükselen zeminin üzerinde bugünkü çöl oluştu. Balıklar ise çökelin içinde oldukları yerde kaldı. Yani çölün kumunda değil, çölden çok önce var olan bir deniz tabanında duruyorlar.
