Sosyal Medya Hesaplarına Girişte Çifte Doğrulama Zorunluluğu Planlanıyor
Hükümet, çocukları internetin zararlı içeriklerinden korumak amacıyla başlattığı düzenleme çalışmalarına bir yenisini daha eklemeye hazırlanıyor. 15 yaş altı çocuklara sosyal medya hesabı açma yasağının ardından, şimdi de tüm internet kullanıcıları için kimlik ve cep telefonu doğrulamasını zorunlu kılacak bir sosyal medya düzenlemesi gündemde. Bu yıl içinde TBMM'ye getirilmesi beklenen düzenleme, çifte doğrulama sistemini devreye sokacak ve servis sağlayıcılara önemli yükümlülükler getirecek.
Yasal Çerçeve ve Tartışmalar
5651 sayılı kanunda yapılacak değişiklikle hayata geçirilmesi planlanan düzenlemenin temel amacı; sahte ve müstear hesaplardan yapılan hakaret içerikli paylaşımları önlemek, suç unsuru taşıyan faaliyetlere engel olmak ve sosyal medya manipülasyonlarını sınırlamak olarak açıklanıyor. Ancak bu düzenleme, ifade özgürlüğü ve anonimlik tartışmalarını da beraberinde getiriyor. Instagram ve X gibi platformlar, bir yandan suç ve hakaret içeren paylaşımlara ev sahipliği yaparken, diğer yandan sosyalleşme ve ifade özgürlüğünün önemli araçları olarak görülüyor.
Dünyadaki Modeller ve Türkiye'nin Planı
Türkiye'de getirilmesi planlanan modelin, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri'ndeki uygulamalardan daha ileri düzeyde kısıtlamalar içerdiği belirtiliyor. Dünyada temel olarak iki model tartışılıyor:
- Reaktif Model: Batı ülkelerinin çoğunlukla benimsediği bu modelde, herkes anonim olabilir ve suç işlendiğinde mahkeme devreye girerek kimlik tespiti yapar.
- Önleyici Model: Türkiye'nin planladığı bu modelde ise, herkes baştan kimliğini beyan eder ve devlet istediğinde eşleştirme yapabilir.
Güney Kore, 2007-2012 yılları arasında benzer bir sistemi uygulamış ancak Anayasa Mahkemesi'nin ifade özgürlüğüne aykırı bulması üzerine iptal etmişti. Çin'de ise sosyal medya hesapları ulusal kimlikle bağlantılı ve anonimlik fiilen bulunmuyor.
Anayasal Tartışmalar ve Olası Sonuçlar
Yasanın hayata geçirilmesi durumunda, konunun büyük ihtimalle Anayasa Mahkemesi'ne taşınacağı öngörülüyor. Temel tartışma başlıkları şunlar olacak:
- Daha dar bir yöntem mümkün müydü? Sadece suç halinde kimlik tespiti yeterli değil miydi?
- Toplumun tamamına yönelik önleyici sistem ölçülü mü?
- Önleyici kimlik zorunluluğu özel hayatın gizliliğini ihlal eder mi?
- İfade özgürlüğünün kullanımına sınırlama getirir mi?
- Kişisel verilerin korunması açısından sorun doğurur mu?
Anayasa Mahkemesi, ifade özgürlüğüne yönelik müdahalelerde kanunilik, meşru amaç, demokratik toplumda gereklilik ve ölçülülük kriterlerini esas alıyor. AYM'nin daha önce Twitter ve Wikipedia kararlarında, sosyal medyanın demokratik toplumun vazgeçilmez alanı olduğunu vurguladığı ve topyekûn engellemeleri orantısız bulduğu hatırlatılıyor.
Uygulama Detayları ve Servis Sağlayıcı Yükümlülükleri
Çifte doğrulama sisteminin devreye girmesiyle birlikte, sosyal medya platformlarına önemli sorumluluklar yüklenecek. Kullanıcılar hesap açarken kimlik bilgilerini ve cep telefonu numaralarını doğrulamak zorunda kalacak. Bu uygulamanın, özellikle siyasi eleştiri ve muhalif görüş bildiren kullanıcılar üzerinde caydırıcı etki yaratabileceği değerlendiriliyor. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de anonim ifadenin otomatik olarak yasa dışı sayılamayacağını, özellikle siyasi eleştiriler açısından koruma sağlayabileceğini belirtiyor.
Yasa tasarısının teknik detayları ve uygulama takvimi henüz netleşmiş değil. Ancak hükümet yetkilileri, düzenlemenin bu yıl içinde meclis gündemine geleceğini ve hızlı bir şekilde yasalaşmasını hedeflediklerini ifade ediyor. Sosyal medya devlerinin bu yeni düzenlemeye nasıl tepki vereceği ve uyum sürecini nasıl yöneteceği de merakla beklenen konular arasında yer alıyor.
