Isparta'nın Yalvaç ilçesindeki Men Kutsal Alanı'nda 113 yıl önce yapılan kazılarda ortaya çıkarılan ve uzun süre Tanrıça Demeter'e ait olduğu düşünülen tapınağın, aslında Tanrıça Hekate'ye ait olduğu anlaşıldı. Kazı başkanı Prof. Dr. Mehmet Özhanlı, yapının Anadolu'daki bilinen ikinci Hekate Tapınağı olduğunu belirterek, bölgeye önemli bir turistik katkı sağlayacağını söyledi.
113 Yıllık Yanılgı ve Yeni Keşif
Yalvaç'taki 1600 rakımlı Gemen Dağı zirvesinde, Ay Tanrısı Men adına inşa edilmiş kutsal alanda, 1912-1913 yıllarında yürütülen çalışmalar kapsamında bir tapınak yapısı bulunmuştu. O dönemde yapının, antik Yunan mitolojisinde tarım, bereket, hasat ve anne sevgisinin tanrıçası olarak bilinen Demeter'e ait olabileceği düşünülmüş, ancak tapınak isimlendirilmemişti. Yıllarca 'Küçük Tapınak' olarak adlandırılan yapının, son dönemde yürütülen çalışmalar sonucunda Tanrıça Hekate inanışına ait olduğu anlaşıldı.
Kazı Başkanı Prof. Dr. Özhanlı: 'En Büyük Keşfimiz'
Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Özhanlı başkanlığındaki kazılar ve alanda ortaya çıkarılan buluntular üzerindeki araştırmalar sonucunda, 113 yıl önce ortaya çıkarılan tapınağın gizemi bu yıl çözülerek Tanrıça Hekate'ye ait olduğu belgelendi. Alana, Hekate Tapınağı'nın özelliklerini ve Hekate'yle ilgili bilgilendirici tabela da asıldı. Prof. Dr. Özhanlı, 'Bu seneki en büyük keşfimiz burada bulunan küçük bir tapınak var; hemen bu kayanın önüne yapılmış olan. Burası 1912-13'te kazılmış ama Demeter Tapınağı olarak tanımlanmış. Ancak bizim burada yapmış olduğumuz çalışmalarda Anadolu'nun yerel tanrıçası olan Hekate'ye ait bir tapınak olduğunu belgeledik. Çünkü daha önceki kazılarda ve bizim yaptığımız kazılarda da Tanrıça Hekate'nin figürinleri ve kabartmaları ele geçti. Men'le bağlantılı olması da buranın Hekate Tapınağı olduğunu kanıtlamış durumda' dedi.
Hekate: Anadolu Kökenli Üç Yüzlü Tanrıça
Tanrıça Hekate'nin Yunan didaktik şiirinin babası olarak bilinen Hesiodos'un 'Theogonía' adlı şiirinde bahsettiği Anadolu Karya kökenli bir tanrıça olduğunu anlatan Prof. Dr. Özhanlı, 'Yere, göğe ve denize hakim olan triformis olarak, yani 3 bedenli ve 3 başlı olarak betimleniyor. Yüksek bir polosu var ve bu başlığın üzerinde hilal betimlemesi söz konusu. Men ile bağlantılı olarak hem ayı temsil ediyor hem ayın karanlık yüzünü temsil ediyor. Yani ölümü ve öbür dünyayı temsil ediyor. O bakımdan oldukça önemli. Men Kutsal Alanı'nda Hekate'nin olması daha mantıklı. Zira Ay Tanrısı'nın Demeter ile bir bağlantısı yok. Kesinlikle burası Anadolu'nun en eski tanrıçalarından birinin tapınağı' diye konuştu.
Köpek Mezarları Tezi Doğruluyor
Prof. Dr. Özhanlı, tapınağın yanı sıra ilçedeki diğer bir kazı alanı olan Pisidia Antiocheia Antik Kenti'ndeki çalışmalarda bulunan 2 köpek mezarının da bugün ulaştıkları verilerle örtüştüğünü belirtti. Açıklamasında, 'Birçok mitosta Hekate, yer altı dünyası olan Hades'in Cehennem köpeği dediğimiz Kerberos'a hükmeden bir tanrıça. En kutsal hayvanı da köpek ve biz Antiocheia kazılarında kurban edilmiş 2 köpek mezarı bulmuştuk. Bu kurban edilmiş 2 köpek mezarı da Antiocheia'da bir Hekate kültünün olduğunu arkeolojik olarak belgeliyor' dedi.
Tapınağın Yapısı ve Gelecek Planları
Tapınağın ön alanı (pronaos), arka alanı (opisthodomos) ve orta alanı (naos) bulunduğunu belirten Prof. Dr. Özhanlı, 'Antik dönemde tapınağa halkın girmesi söz konusu değil. Sadece rahip girebiliyor ve naosun içerisinde tanrıçanın heykelinin durduğu sekizgen altlık da orijinal şekilde yerinde korunmuş. Ancak buranın Hristiyanlaştırılması ile beraber Men Tapınağı'nda olduğu gibi bu tapınak da temel düzeyde bırakılmış. Tamamen yıkılmış, tahrip edilmiş bir tapınak. Ancak bizim son yıllarda yaptığımız çalışmalarda ve yapacağımız çalışmalarda zaten malzemesi yanda duruyor, tekrar ayağa kaldırarak tapınağın o görüntüsünü sağlayacağız' ifadelerini kullandı.
Anadolu'nun İkinci Hekate Tapınağı
Yalvaç'taki yapının Tanrıça Hekate'ye ait Anadolu'daki ikinci tapınak olduğunu belgelediklerini aktaran Prof. Dr. Özhanlı, Tanrıça Hekate'ye bugün inanan bir kesim olduğunun altını çizdi. 'Oldukça önemli bir tanrıça. Bugün bile 1940'lı yıllarda İngiltere'de başlayan ve ABD'de yaygınlaşan bir Vika Tarikatı var. Bilge Cadılar Tarikatı. Bunlar 2 tanrıya, Apollon ve Hekate'ye inanıyor. Bugün bile binlerce insan Anadolu'ya gelerek yeri kesin bilinen Muğla Yatağan'daki Lagina Antik Kenti var, Stratonikeia'ya bağlı, bu tapınağa gelip ibadet ediyor. Anadolu'da başka Hekate Tapınağı bilinmiyor. Biz buranın kesin bir Hekate Tapınağı olduğunu belgeledik ve bundan sonra eminim ki ziyaret açısından da Antiocheia ve Yalvaç'a çok büyük katkı sağlayacak' dedi.
