Milyonlarca öğrenci karnesini alırken, uzmanlar ailelere önemli uyarılarda bulunuyor. Uzman Psikolojik Danışman Aleyna Nazlıcan Yıldız, karne günü çocukların en çok notlarını değil, anne babalarının yüzündeki ifadeyi ve duydukları ilk cümleyi hatırladığını söylüyor. Yıldız, 'Bir karne matematiği, Türkçeyi ya da fen bilgisini ölçebilir ama merhameti, hayal gücünü, çabayı ve karakteri ölçemez' diyerek çocukların değerinin bir kâğıda yazılmış notlarla değil, hayatın içinde kurdukları dünyayla büyüdüğünü vurguladı.
Başarı Baskısı Çocukta İz Bırakıyor
Yıldız, notlara verilen aşırı tepkilerin, başarı baskısı ve kıyaslamaların çocukların yalnızca akademik hayatını değil, kendileriyle kurdukları ilişkiyi de etkilediğini belirtti. 'Başarı her zaman zeka ile açıklanabilecek bir kavram değildir. Bir çocuğun başarılı olabilmesi; çalışma alışkanlıkları, motivasyonu, özgüveni, stres ve kaygı yönetimi, aile içindeki huzur ortamı, fiziksel ve ruhsal sağlığı gibi birçok faktörün bir araya gelmesiyle mümkündür' dedi.
Araştırmalara göre, çocuklar sürekli olarak sonuçları üzerinden değerlendirildiğinde zamanla öz değerlerini başarılarıyla ilişkilendirmeye başlıyorlar. Bu durum, 'Başarılıysam değerliyim, başarısızsam yetersizim' şeklinde katı bir inanç geliştirebiliyor. Özellikle potansiyelinin üzerinde beklentilerle karşılaşan çocuklarda özgüven kaybı, başarısızlık korkusu, yoğun kaygı ve performans baskısı daha sık görülebiliyor.
Kıyaslama Uzun Vadede Zararlı
Yıldız, kıyaslamanın çoğu zaman iyi niyetle yapılsa da çocukların benlik algısını olumsuz etkileyebildiğini vurguladı. 'Bak kardeşin ne kadar başarılı', 'Arkadaşın senden daha yüksek not aldı' gibi ifadeler çocuğun gelişimine odaklanmak yerine onu başkalarıyla yarışmaya yönlendiriyor. Kısa vadede bazı çocuklarda daha fazla çalışma motivasyonu oluşturuyor gibi görünse de uzun vadede yetersizlik hissi, değersizlik duygusu ve ilişki problemlerine yol açabiliyor.
Karne Sonrası Konuşmalar Nasıl Yapılmalı?
Karne sonrası yapılan konuşmaların amacı çocuğu yargılamak değil, süreci birlikte değerlendirmek olmalıdır. Yıldız, 'Ne yazık ki bazı aileler farkında olmadan bir sorgu odası atmosferi oluşturabiliyor. Oysa çocukların böyle zamanlarda ihtiyaç duyduğu şey, karşılarında bir hakim ya da avukat görmek değil; yanlarında duran, onları anlamaya çalışan bir ebeveyndir' dedi.
Karne konuşulurken sadece notlara odaklanmak yerine çocuğun bütün yılı hatırlanmalıdır. Bu yıl hangi dersleri daha çok sevdiği, hangi konularda zorlandığı, hangi projeleri yaptığı, hangi başarıları elde ettiği, hangi arkadaşlıkları kurduğu ve hangi deneyimleri yaşadığı da konuşulmalıdır. Çünkü eğitim hayatı yalnızca sınavlardan ibaret değildir.
Düşük Not Bir Sorun mu, Bir Sinyal mi?
Yıldız, ebeveynlerin en sık düştüğü hatalardan birinin düşük notu doğrudan bir problem olarak görmek olduğunu belirtti. 'Oysa bir çocuk düşük not aldığında ilk sorulması gereken soru 'Neden başarısız oldu?' değil, 'Bu not bize ne anlatıyor olabilir?' sorusudur' dedi.
Çocuklarla yaptığı çalışmalarda, karşınıza çıkan sonucun yani düşük notun buzdağının görünen kısmı olduğunu söyleyen Yıldız, altında dikkat sürdürme zorluğu, sınav kaygısı, arkadaş ilişkilerindeki problemler, aile içi değişimler, özgüven eksikliği veya öğrenme biçimiyle eğitim sistemi arasındaki uyumsuzluk gibi farklı sebepler yatabildiğini ifade etti.
Emeğimi Gör Baba
Yıldız, karne her yaş grubu için aynı anlamı taşımadığını belirterek, küçük yaşlardaki çocuklar için karnenin 'Bu yıl neler yaptım, neler öğrendim?' sorusunun bir yansıması olduğunu, yaş ilerledikçe ise çocukların kendi başarılarını değerlendirdikleri, arkadaşlarıyla ve bazen de kardeşleriyle kıyasladıkları bir belgeye dönüşebildiğini söyledi.
Psikoloji alanındaki araştırmalar, çocukların kendilerine dair algılarının büyük ölçüde ebeveynlerinden aldıkları geri bildirimlerle şekillendiğini gösteriyor. Yıldız, 'Eğer ebeveyn sadece sonuca odaklanırsa çocuk zamanla 'Ben ancak başarılı olduğum kadar değerliyim' inancını geliştirebilir. Ancak süreç görülür, çabası fark edilir ve gelişimi takdir edilirse çocukta daha sağlıklı bir başarı algısı oluşur' dedi.
Son olarak Yıldız, çocuklara verilmesi gereken en önemli mesajın 'Sen aldığın notlardan çok daha fazlasısın' olduğunu vurguladı.
