Başbağlar Katliamı: 33 Yıl Sonra Hâlâ Adalet Bekleniyor
5 Temmuz 1993'te PKK'lı teröristler, Erzincan'ın Kemaliye ilçesine bağlı Başbağlar köyüne baskın düzenleyerek 33 kişiyi öldürdü. Katliamın ardından köyde huzur kalmadı ve bazı aileler İstanbul'a taşındı. 33 yıl sonra aileler, yaşananları ve soruşturmadaki usulsüzlükleri anlattı.
Katliamın Detayları
100 kişilik PKK'lı grup, akşam ezanında telefon hatlarını kesip köye baskın düzenledi. Kadınlar dere kenarında, erkekler köy meydanında toplandı. Örgüt propagandası yapıldıktan sonra erkeklerin üzerine ateş açıldı ve 28 kişi kurşuna dizildi. Evler, cami ve okul kundaklandı, 5 kişi de yanarak öldü. Yanan 5 kişinin cesetlerine bugüne kadar ulaşılamadı; evler dozerle düzlendi ve üzerine yeni ev yapıldı. Teröristler, katliamın Sivas Madımak olaylarının intikamı olduğunu belirten bir bildiri bıraktı. Ölü muayene zaptının ardından 28 ceset, Köy Hizmetleri'nin kamyonuna üst üste istiflenerek götürüldü ve otopsi yapılmadan defnedildi.
Yargılama Süreci
Katliamın ardından 20 kişi gözaltına alındı. Dava, güvenlik gerekçesiyle Erzincan'dan İzmir DGM'ye nakledildi. Dönemin bazı hakim ve hukukçuları, olay yeri incelemelerinin askerler tarafından yapıldığını ve delillerin yeterli balistik incelemeye tabi tutulmadığını belirterek usul hatalarına dikkat çekti. 24 duruşmanın ardından 1998'de takipsizlik ve beraat kararlarıyla dava büyük oranda kapandı.
Beraat Kararları
Yargılanan 20 sanıktan 18'i beraat etti, sadece 2'si mahkum oldu. Şüphelilerden 9'u, pişman olduklarını ve vicdan azabı çektiklerini söyleyerek beraat etti. 4 kişi katliamı radyo ve televizyondan duyduğunu savunarak takipsizlik aldı. Mağdur aileler, elebaşlarının cezalandırılmadığını belirterek karara defalarca itiraz etti.
29 Yıl Sonra Yeni İddianame
Erzincan Cumhuriyet Başsavcılığı, 2019'da yeni bir soruşturma başlattı. Olay yerindeki silahların kriminal incelemeleri dijital imkanlarla yeniden yapıldı ve yeni tanık ifadeleri alındı. Temmuz 2022'de, 21 sanık hakkında yeni bir iddianame hazırlandı. İddianamede, şüpheliler hakkında 'Devletin egemenliği altında bulunan topraklardan bir kısmını devlet idaresinden ayırmaya çalışmak' suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası istendi.
Firari Sanıklar
21 sanıklı davanın ilk duruşması 17 Ekim 2022'de Erzincan'da görüldü. Sanıkların 20'si firari, 1'i tutuksuz yargılanıyor. Firarilerin 2'si Almanya'da, 1'i Rusya'da, 1'i Suudi Arabistan'da, 17'si ise yurt içinde ikamet ediyor.
Emri Verenler Öldü
PKK elebaşı Abdullah Öcalan, yakalandıktan sonra Başbağlar katliamını PKK'nın gerçekleştirdiğini ve 'Dr. Baran' kod adlı terörist Müslüm Durgun tarafından yapıldığını kabul etti. Durgun'un Haziran 1994'te öldüğü belirlendi. İfadeler, köyü basan grubun 'İsa' kod adlı Orhan İlbay'ın kontrolünde olduğunu ortaya koydu. İlbay'ın 'ateş serbest' komutuyla köylülerin kurşuna dizildiği belirtildi. Ancak İlbay ve 6 şüpheli yargılanmadan öldü.
Ölü Muayene Raporu
2022'de hazırlanan iddianamedeki ölü muayene zaptında, kurşuna dizilen 28 kişiden 18'inin kafalarından vurulup beyinlerinin parçalandığı, 4'ünün kalplerinden vurulduğu belirtiliyor. 22 kişinin vücudunda birden fazla kurşun yarası olduğu kaydedildi. Şehit edilen 1 kişinin vücudunda 3, 1 kişide 2, 2 kişide tek kurşun olduğu bilgisi yer alıyor. Recep Parto için raporda 'vücudunun farklı bölgelerinde özellikle kafada birçok kurşun giriş deliği bulunduğu, ölüm sebebinin beynin parçalanması' ifadesi kullanıldı.
Boş Kovan Sayısındaki Çelişki
Köylüler, katliamdan sonra 585 boş kovan toplandığını ifade ederken, kriminal raporda 7.62 mm çapında 146 Kaleşnikof kovanı, 5.55 mm çapında 17 boş kovan, 2 mermi çekirdeği olmak üzere toplam 165 boş kovan ve 3 patlamamış Kaleşnikof fişeği bulunduğu kaydedildi. 1 Mayıs 1995'te Erzurum Bölge Kriminal Polis Laboratuvarı'nda incelenen kovanların 146'sının 8 ayrı silahtan, 17'sinin ise 4 ayrı silahtan atıldığı vurgulandı.
Ailelerin Tepkisi
Başbağlar Köyü Derneği Başkanı Erhan Aydınlı, Adalet Bakanı Akın Gürlek'in faili meçhul dosyaları açmasıyla umutlandıklarını ifade etti. Aydınlı, 'Başbağlar faili meçhullerin zirvesi. Başbağlar çözülürse hepsi çözülür. Belgeleri bilgileri verelim, 33 canın hesabı sorulsun. Katiller cezasını çeksin. Bunun bir bedeli bir hesabı olmayacak mı?' dedi. Eski dernek başkanı Mehmet Ali Dikkaya ise, 'İşkence var, bıçaklama var, yağma var. Neler yaşamışız. Başbağlar'ın çilesi hiç bitmiyor. Yıllardır feryat ediyoruz. Meclis araştırma komisyonu kurulsun istiyoruz. Başbağlar'da ne yaşandı ne oldu ne bitti araştırılsın diyoruz' ifadelerini kullandı.
Katliamdan Kurtulan Tek Kişi
Katliamdan yara almadan kurtulan tek kişi Seyit Ali Cila. Cila, ifadesinde olay günü köyde ekin biçtiğini, akşam ezanıyla silahlı şahısların geldiğini ve ateş etmeye başladıklarını söyledi. Yanındaki kişi vurulunca kaçtığını ve silahlı şahısların yüzünü görmediğini iddia etti. Ancak mağdur ifadeleri, Cila'nın beyanlarını yalanlıyor. Mehmet Kaya, Cila'yı teröristlerden birine 'Hoş geldiniz komutanım' derken duyduğunu söyledi. Fatma Parto ise teröristlerin Cila'yı yanlarına aldıklarını ifade etti. Cila hakkında takipsizlik kararı verildi ve o da yargılanmadan öldü.
