Amerika Birleşik Devletleri, İran'a yönelik uyguladığı baskı politikasını daha önce görülmemiş bir boyuta taşıdı. Başkan Donald Trump'ın açıkladığı yeni ekonomik yaptırım paketi, Tahran ile ticari ilişkilerini sürdüren ülkeleri doğrudan hedef alıyor.
Yeni Yaptırım Paketinin Detayları
Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, kararın derhal yürürlüğe girdiğini duyurdu. Yeni düzenlemeye göre, İran ile iş yapan her ülke, Amerika Birleşik Devletleri ile gerçekleştirdiği ticarette %25 oranında ek gümrük vergisi ödemek zorunda kalacak. Trump, bu hamlenin kesin olduğunu ve İran ile ticaret yapan tüm devletlerin ABD ile olan işlerinde bu yeni vergi yükümlülüğüne tabi olacağını belirtti.
ABD Hazine Bakanlığı ayrıca, İran petrolünü taşıdığı belirtilen ve "gölge filo" olarak adlandırılan 29 gemiyi daha yaptırım listesine ekledi. Bu adım, İran'ın enerji ihracatını daha da zorlaştırmayı amaçlıyor.
Hedefteki Ülkeler ve Ekonomik Etkiler
Yaptırımlar, yıllardır Batı'nın ambargosu altında olan İran'ın yanı sıra, ülkenin en büyük ticaret ortaklarını da vuracak. Uzmanlar, ek vergi kararının özellikle İran petrolünün yaklaşık %90'ını alan Çin ve bölgedeki diğer partnerler üzerinde yıkıcı etkileri olacağını öngörüyor.
İkincil yaptırım modeli ile ABD, Tahran'ın yıllık yaklaşık 100 milyar doları bulan dış ticaret hacmini kısıtlamayı ve üçüncü ülkeleri %25'lik ek vergiden kaçınmak için İran ile bağlarını koparmaya zorlamayı hedefliyor.
Yaptırım dalgasından en çok etkilenecek ülkeler şu şekilde sıralanıyor:
- Çin: 13,3 milyar dolarlık ticaret hacmi.
- Birleşik Arap Emirlikleri (BAE): 6,5 milyar dolarlık ticaret hacmi.
- Türkiye: 5,7 milyar dolarlık ticaret hacmi.
Diğer önemli ortaklar arasında Irak, Hindistan, Pakistan, Almanya, Rusya, Umman ve Afganistan bulunuyor. İran'dan önemli bir alım yapmasa da ona satış yapan Avrupa ülkelerinin de bu karardan etkilenmesi bekleniyor.
İran Ekonomisindeki Dalgalanma ve Gelecek Senaryoları
Son gelişmelerin ardından İran Riyali'nde değer kaybı hızlandı. Ülkede enflasyonun daha da yükseleceği tahmin ediliyor. Art hayat pahalılığı ve ekonomik belirsizlik, başkent Tahran başta olmak üzere birçok şehirde protestoları tetikledi. Halkın alım gücündeki sert düşüş ise toplumsal huzursuzluğu derinleştiriyor.
Ekonomistler, özellikle Türkiye gibi hem İran'dan enerji alan hem de ona sanayi ürünleri satan ülkelerin zor bir ikilemle karşı karşıya kalabileceğini vurguluyor. Bu ülkelerin, ABD ile olan büyük ölçekli ticaretlerini korumak adına İran ile ekonomik ilişkilerini yeniden değerlendirmek zorunda kalabileceği ifade ediliyor.
Pekin yönetimi ise ABD'nin hamlesine tepki göstererek, "tek taraflı ve yasa dışı yaptırımlara" karşı olduğunu ve meşru haklarını koruyacağını açıkladı. Küresel ticaret dengelerini derinden etkilemesi beklenen bu yeni yaptırım dalgası, uluslararası ilişkilerde yeni bir gerilim alanı oluşturdu.
