ABD'li üst düzey bir yetkili, düzenlediği telekonferansta basın mensuplarına, ABD ile İran arasında varılan ve 14 maddeden oluşan mutabakat metninin detaylarını ilk kez açıkladı. Geçtiğimiz günlerde Arap basını tarafından sızdırılan metin, bu kez resmi bir kaynak tarafından doğrulandı.
Mutabakatın ana hatları
Yetkili, mutabakat metninin tamamını okuduğunu ve metin üzerinde kapsamlı değerlendirmelerde bulunduğunu belirtti. İran'ın bu mutabakatla nükleer silaha sahip olmayacağını kabul ettiğini söyleyen yetkili, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılacağını, İran'ın elindeki nükleer stokların imha sürecinin ve ülkenin 300 milyar dolarlık dondurulmuş fonlarının serbest bırakılmasına ilişkin sürecin derhal müzakereye açılacağını ifade etti.
14 maddelik mutabakat metni
ABD'li yetkilinin daha sonra tamamını okuduğu 14 maddelik mutabakat metni şu maddelerden oluşuyor:
- Askeri operasyonların sona erdirilmesi: ABD ile İran, Lübnan dahil tüm cephelerdeki askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan etmekte ve birbirlerine karşı güç kullanmaktan kaçınmayı taahhüt etmektedir.
- Egemenliğe saygı: Taraflar, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve iç işlerine karışmamayı taahhüt eder.
- Nihai anlaşma süresi: En fazla 60 gün içinde nihai anlaşmanın müzakere edilip sonuçlandırılması hedeflenmektedir; bu süre karşılıklı rıza ile uzatılabilir.
- Deniz ablukasının kaldırılması: ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından İran'a yönelik deniz ablukasını kaldırmaya başlayacak ve 30 gün içinde tamamen sona erdirecektir. Ayrıca nihai anlaşmanın imzalanmasından sonraki 30 gün içinde kuvvetlerini İran sınırları yakınından geri çekecektir.
- Hürmüz Boğazı'nda geçiş düzenlemeleri: İran, ticari gemilerin geçişi için gerekli düzenlemeleri yapacak ve mayın temizliği dahil teknik engelleri kaldıracaktır. Gelecekteki idare için Umman Sultanlığı ile diyalog kurulacaktır.
- Yeniden inşa planı: ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran'ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık bir plan hazırlamayı taahhüt etmektedir.
- Yaptırımların kaldırılması: ABD, nihai anlaşma kapsamında BMGK kararları, UAEA kararları ve tüm tek taraflı ABD yaptırımlarını kaldırmayı taahhüt eder.
- Nükleer silah yasağı ve stok imhası: İran, nükleer silah temin etmeyeceğini teyit eder. Zenginleştirilmiş malzeme stokları UAEA gözetiminde seyreltme yoluyla imha edilecektir.
- Statükonun korunması: Nihai anlaşma imzalanana kadar İran nükleer programının mevcut durumunu koruyacak, ABD yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgeye ilave asker konuşlandırmayacaktır.
- Petrol ihracatı muafiyetleri: ABD, İran ham petrolü ve petrol ürünleri ihracatı ile ilgili bankacılık, sigorta, nakliye gibi hizmetler için muafiyetler verecektir.
- Dondurulmuş fonların serbest bırakılması: ABD, İran'a ait dondurulmuş fon ve varlıkların kullanımını tamamen açmayı taahhüt eder.
- Yürütme mekanizması: Mutabakatın uygulanmasını ve nihai anlaşmaya uyulmasını izlemek üzere bir yürütme mekanizması kurulacaktır.
- Müzakerelerin başlaması: 1, 4, 5, 10 ve 11. maddelerin uygulanmaya başlamasıyla birlikte taraflar nihai anlaşma için diğer maddeler üzerinde müzakerelere başlayacaktır.
- BMGK onayı: Nihai anlaşma, bağlayıcı bir BM Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanacaktır.
