ABD Başkanı Donald Trump, Anayasa'nın 14. Değişikliği ile güvence altına alınan doğumla vatandaşlık hakkını sınırlamaya yönelik iki yeni başkanlık kararnamesi imzaladı. Bu adım, Yüksek Mahkeme'nin 30 Haziran'da belgesiz göçmenler ile geçici oturma iznine sahip yabancıların ABD'de doğan çocuklarına otomatik vatandaşlık verilmesini engellemeyi amaçlayan ilk ve daha kapsamlı kararnameyi iptal etmesinin ardından geldi. Trump, perşembe günü imzaladığı kararnamelerle doğumla otomatik ABD vatandaşlığına hak kazanamayacak çocuk kategorilerini genişletmeyi ve 'doğum turizmi' olarak bilinen uygulamayı yasaklamayı hedefliyor. Yeni düzenlemelerin yargısal itirazlarla karşılaşması bekleniyor.
Trump'ın açıklamaları ve kararnamelerin kapsamı
Trump, perşembe günü gazetecilere yaptığı açıklamada, Yüksek Mahkeme'nin kararını 'çok, çok talihsiz bir karar' olarak nitelendirdi ve 'Bu nedenle düzenlemeler yapıyoruz çünkü bu uygulama son derece adaletsiz' dedi. Trump uzun süredir doğumla vatandaşlık uygulamasını kaldırmaya çalışıyor ve bunu ikinci dönemindeki göç politikalarının merkezine yerleştirmiş durumda. Ancak şimdiye kadar bu konuda başarılı olamadı.
İlk yeni kararname, doğumla vatandaşlık hakkından yararlanamayacak çocukların kapsamını genişletmeyi amaçlıyor. ABD Anayasası'nın 14. Değişikliği'ndeki vatandaşlık hükmünün bugüne kadarki istisnaları arasında yabancı devlet başkanları ve diplomatların ABD'de doğan çocukları, işgalci yabancı askeri güçlerin çocukları, yabancı gemilerde doğan çocuklar ile Amerika yerlilerinin çocukları yer alıyordu. Beyaz Saray Genel Sekreter Yardımcısı ve Trump'ın göçmen karşıtı politikalarının mimarı Stephen Miller, yeni kararnamenin bu istisnaları genişleterek 'yabancı terör örgütlerinin üyelerinin' çocuklarını ve 'yabancı hükümetler adına lobi yapan ya da faaliyet gösteren geniş kişi gruplarının' çocuklarını da kapsayacağını söyledi. Ancak ikinci gruba kimlerin gireceği henüz netlik kazanmadı.
Kararnamelerin ayrıntıları ve doğum turizmi
Kararname ayrıca yabancı büyükelçilerin çocuklarına ilişkin istisnayı daha fazla yabancı devlet çalışanını kapsayacak şekilde genişletmeyi öngörüyor. Bunun yanı sıra, 'ABD'nin federal yasalar uyarınca vatandaşlık verilmeyen topraklarında veya kara sularında doğan kişilerin' de vatandaşlık hakkı dışında bırakılmasını hedefliyor. Halihazırda bu tanım yalnızca Amerikan Samoası'nı kapsıyor. Kararname ayrıca, ebeveynlerinin vatandaşlık elde etmek amacıyla 'hileli faaliyetlerde bulunduğu' çocuklara doğumla vatandaşlık verilmemesini öngörüyor.
İkinci kararname ise, çocuklarının ABD vatandaşlığı kazanması amacıyla doğum yapmak için ülkeye seyahat edilmesi anlamına gelen 'doğum turizmini' hedef alıyor. Trump, herhangi bir kanıt sunmaksızın, 'yüz binlerce' kişinin bu yöntemi kullandığını öne sürdü. Trump, 'Doğumla vatandaşlık hakkını adeta alay konusu haline getirdiler. Bunun üzerine iş kuran insanlar var. Bu sistemin işlemesi gereken yol bu değil. Bu bir utanç. Parayla vatandaşlık satın alıyorlar ve buna izin vermeyeceğiz' dedi.
Doğum turizmi istatistikleri
Migration Policy Institute'a göre, nüfus sayımı verilerine dayanan en yüksek tahmine göre ABD'de her yıl doğum turizmi kapsamında 22 bin ila 26 bin bebek dünyaya geliyor. Ancak resmi veriler, 2024 yılında yurt dışı adresine sahip annelerden doğan bebek sayısının yalnızca 9 bin 600 olduğunu gösteriyor. Bu sayı, ABD'de her yıl doğan bebeklerin yüzde 1'inden daha azına karşılık geliyor. İkinci kararname, federal kurumlara ABD'ye bu amaçla seyahat organize eden 'doğum turizmi organizatörlerini' hedef alma talimatı veriyor. Oysa turist gibi ülkeye giriş yapıp gerçekte doğum yaparak çocuğun otomatik vatandaşlık kazanmasını amaçlamak zaten vize dolandırıcılığı kapsamında değerlendiriliyor ve mevcut yasalar uyarınca yasa dışı kabul ediliyor. Bu durum, yeni kararnamenin mevcut hukukun ötesinde ne gibi pratik sonuçlar doğuracağı konusunda soru işaretleri yaratıyor.
Yüksek Mahkeme kararı ve tepkiler
Perşembe günü imzalanan kararnamelerin neredeyse kesin olarak yargıya taşınması bekleniyor. ABD Yüksek Mahkemesi, 30 Haziran'da Trump'ın göreve başladığı ilk gün imzaladığı ve ABD'de yasa dışı bulunan ya da geçici vizeyle yaşayan ebeveynlerin çocuklarına otomatik vatandaşlık verilmesini engellemeyi amaçlayan kararnameyi iptal etmiş, Anayasa'nın ABD topraklarında doğan hemen herkes için vatandaşlık hakkını güvence altına aldığını yeniden teyit etmişti. Trump'ın yeni düzenlemeleri, yönetimin 14. Değişiklik kapsamı dışında olduğunu savunduğu kişi kategorilerini genişleterek Yüksek Mahkeme kararının sınırlarını zorlamayı amaçlıyor. Ayrıca bir düzenlemeyle de doğum turizmini önlemeye yönelik federal çabaların artırılması talimatı veriliyor.
Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU), perşembe günü yaptığı açıklamada, söz konusu kararnamelerin, yönetimin haziran ayında Yüksek Mahkeme'de aldığı yenilginin ardından doğumla vatandaşlık hakkını ortadan kaldırmaya yönelik bir başka Anayasa'ya aykırı girişim olduğunu belirtti. ACLU Göçmen Hakları Projesi Başkan Yardımcısı Cody Wofsy, 'Yüksek Mahkeme bu konuda zaten kararını verdi: Doğumla vatandaşlık Anayasa tarafından güvence altına alınmıştır. Hiçbir ek başkanlık kararnamesi Anayasa'nın anlamını değiştiremez. Doğumla vatandaşlığı yeniden tanımlamaya çalışan her kararname, bir öncekiyle aynı akıbete uğrayacaktır' dedi.
