Arnavutluk'taki Sazan Adası, ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner'in milyar dolarlık turizm projesi nedeniyle ülke gündemine oturdu. Halk, 'Arnavutluk Satılık Değildir' sloganlarıyla haftalardır başkent Tiran'da protesto gösterileri düzenliyor.
Ivanka Trump'ın Podcast'i Olayı Başlattı
Haziran ayında Ivanka Trump, bir podcast yayınında eşi Jared Kushner ile birlikte bir arkadaşlarının yatıyla keşfettikleri 'cennet' adasından bahsetti. 'Adaya yüzerek çıktık, yalın ayaktık. Bizi anında büyüledi' sözleriyle Sazan Adası'nı anlatan Ivanka, kısa süre sonra Kushner'in adaya milyarlarca dolarlık tatil merkezi yapacağını açıkladı.
Kushner'in Gazze Şeridi ve Batı Şeria'da da benzer projeleri olduğunu bilen Arnavutlar, bu duruma sert tepki gösterdi. Üç haftayı aşkın süredir Tiran'da 'Ülkemiz satılık değil', 'Kushner adası istemiyoruz', 'İsrail'e hayır' ve 'Emperyalistlere karşı buradayız' sloganlarıyla gösteriler devam ediyor.
Sazan Adası: Stratejik Bir Nokta
Karaya 15 kilometre uzaklıkta, 5 kilometrekarelik yüzölçümüne sahip Sazan Adası, Adriyatik Denizi'ne açılan stratejik bir konumda yer alıyor. Tarih boyunca Osmanlı döneminde askeri üs, korsanların gizli bahçesi ve Soğuk Savaş'ta Sovyetlerin savaş karargahı olarak kullanıldı. 1990'lardan bu yana mayınlarla dolu olduğu için ıssız kalan ada, 2024'teki yasal düzenlemelerle turizme açıldı.
Projenin Etki Alanı Geniş
Kushner'in projesi sadece Sazan Adası ile sınırlı değil. Avlonya tatil kenti, Zvernec Lagünü, Narta Lagünü, Dhermi Plajı, Himara kasabası, Borsh Plajı ve Saranda Koyu gibi bölgeleri de kapsıyor. Özellikle Narta Lagünü, 42 kilometrekarelik sulak alanıyla flamingolar, Dalmaçya pelikanı ve caretta carettaların yaşam alanı. Çevre örgütleri, projenin doğa için felaket olacağını belirtiyor.
İngiltere merkezli BirdLife International'e göre, protestoların merkezinde nesli tehlikede olan Dalmaçya leylekleri, Akdeniz foku, caretta carettalar ve flamingolar yer alıyor. Eylemciler 'Bu proje doğa için felaket olacak' sloganları atarken, gösterilere 'flamingo devrimi' adı verildi. En az 40 çevreci grup Rama hükümetine mektup yazdı ve inşaatın durdurulması için başlatılan imza kampanyasında 60 bin imza toplandı.
Halkın Tepkisi ve Mağduriyet
81 yaşındaki Kostak Konomi, arazisine gitmek istediğinde dikenli teller ve güvenlik görevlileriyle karşılaştı. Arazisi Kushner'in projesine dahil edilmişti. Konomi, 'Özgürlüğümü aldılar. Geçim kaynağımı aldılar. Toprağımı aldılar. Neden onu çocuklarıma miras olarak bırakamıyorum ki?' diyerek tepkisini dile getirdi.
Diplomatik Arka Plan ve Yerli İşbirlikçiler
Al Jazeera ve The Guardian'ın haberlerine göre, projenin arkasındaki diplomatik trafik oldukça derin. Ivanka Trump, projenin resmiyet kazanmasından önce mimarlar ve yatırımcılarla Arnavutluk'u defalarca ziyaret etti ve Başbakan Edi Rama ile kapalı kapılar ardında görüştü. 2024'teki resmi duyuruyla eş zamanlı olarak hükümete yakın Atlantic Incubation Partners firmasının ortaklıkları, sürecin organize yürütüldüğünü gösteriyor.
Sürdürülebilir Turizm Uzmanı Eva Kushova, 'Hükümet projenin doğaya etkileri hakkında bir değerlendirmede bulunmadı. Sivil toplum kuruluşlarına danışılmadı. Başbakan Rama 'Ortada henüz proje yok' demesine rağmen sahada iş makineleri çalışıyor. Yatırımın 10 bin kişilik iş vaadi sunduğu iddia ediliyor' dedi. Kushova, projenin arkasında yerli şirketlerin de olduğunu belirtti.
Başbakan Rama'nın Tutumu
Başbakan Edi Rama, Politico'ya yaptığı açıklamada 'Jared olmasaydı kimsenin umurunda olmayacaktı' dedi. Rama'nın 'Ben burada olduğum sürece bu yatırım durmayacak' sözleriyle kararlılık mesajı verdiği iddia ediliyor. Arnavutluk, İsrail'le savunma anlaşmaları imzalarken, Birleşmiş Milletler'de Filistin meselesinde çekimser kaldı. Analistler bu durumu 'vekaleten sömürgecilik' olarak adlandırıyor.
Projenin Sırbistan Ayağı Durduruldu
Kushner'in yatırımcısı Katarlı Al-Khayyat kardeşler, Suriye'nin yeniden yapılanmasında aktif isimler olarak biliniyor. Affinity Partners'ın kuruluş amacı, İsrail ve dünya arasında yatırım köprüsü kurmak. Protestolar nedeniyle Kushner, Sırbistan'ın başkenti Belgrad'daki şehir merkezi projesinden çekilmek zorunda kaldı.
