ABD istihbarat raporuna göre, ağır bombardımanlara rağmen İran ordusu, savunma sanayisi altyapısını aylar içinde ayağa kaldırmış ve insansız hava aracı (İHA) üretimine yeniden başlamıştır. Bu gelişme, İran'ın askeri kabiliyetlerini beklenenden çok daha hızlı bir şekilde yeniden inşa ettiğini göstermektedir.
İHA üretimine yeniden başlandı
CNN'in ABD istihbarat raporlarına aşina kaynaklara dayandırdığı habere göre, 8 Nisan'da başlayan altı haftalık ateşkes sırasında İran, İHA üretiminin bir kısmına yeniden başlamıştır. Bu durum, İran'ın ABD-İsrail saldırılarıyla yıpratılan bazı askeri kapasitelerini hızla yeniden inşa ettiğinin bir işareti olarak değerlendirilmektedir.
Kaynaklar, ABD istihbaratının İran ordusunun ilk tahminlerden çok daha hızlı bir şekilde kendini toparladığına işaret ettiğini belirtmiştir. Mevcut saldırılar sırasında imha edilen füze sahaları, fırlatma rampaları ve temel silah sistemlerinin üretim kapasitelerinin yenilenmesi dahil olmak üzere askeri kabiliyetlerin yeniden inşası, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a saldırıları yeniden başlatması durumunda Tahran'ın bölgesel müttefikler için ciddi bir tehdit olmaya devam edeceği anlamına gelmektedir.
İstihbarat tahminleri aşıldı
Bu durum ayrıca, ABD-İsrail saldırılarının İran ordusunu uzun vadede ne derece gerilettiğine dair iddiaları da tartışmaya açmaktadır. Kaynaklardan Amerikalı bir yetkili, farklı silah bileşenlerinin üretimine yeniden başlama süresi değişiklik gösterse de bazı ABD istihbarat tahminlerinin, İran'ın saldırı amaçlı İHA kapasitesini 6 ay gibi kısa bir sürede tamamen eski haline getirebileceğini gösterdiğini dile getirmiştir. Yetkili, "İranlılar, istihbarat topluluğunun askeri kapasitenin yeniden inşası için öngördüğü tüm zaman çizelgelerini aştı" ifadelerini kullanmıştır.
Saldırılar yeniden başlarsa
Habere göre, İran'ın İHA saldırıları, bölgesel müttefikler için özel bir endişe kaynağı oluşturmaktadır. Saldırıların yeniden başlaması halinde İran, önemli ölçüde geriletilen füze üretim kapasitesini daha fazla İHA saldırısıyla takviye edebilir. Böylece hem füze hem de İHA menzilinde bulunan İsrail ve Körfez ülkelerini hedef almaya devam edebilir.
Trump, iki ülkenin savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya varamaması halinde İran'a yönelik askeri operasyonları yeniden başlatmakla defalarca tehdit etmiştir. ABD Başkanı, 19 Mayıs'ta yaptığı açıklamada, 18 Mayıs Pazartesi günü İran'a yönelik saldırıları başlatmayı "son 1 saat kala" Körfez ülkelerinin ricası üzerine birkaç günlüğüne erteleme kararı aldığını söylemiştir. Bu açıklama, ABD'nin söz konusu saldırısının her an devreye girebileceği anlamına gelmektedir.
Toparlanmanın nedenleri
CNN'e konuşan kaynaklardan biri, İran'ın beklenenden çok daha hızlı bir şekilde kendisini toparlayabilmesini birkaç faktörün birleşimine bağlamaktadır. Bunlar Rusya ve Çin'den aldığı destekten, ABD ve İsrail'in umduğu kadar büyük bir hasar verememiş olması gerçeğine kadar uzanmaktadır. ABD istihbarat değerlendirmelerine yakın iki kaynağın verdiği bilgiye göre, örneğin Çin, saldırılar boyunca İran'a füze yapımında kullanılabilecek bileşenler sağlamaya devam etmiştir. Fakat bu akışın şu an yürürlükte olan ABD ablukası nedeniyle muhtemelen sekteye uğradığı belirtilmektedir.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da geçen hafta CBS'ye verdiği mülakatta, Çin'in İran'a "füze üretimi için bileşenler" sağladığını söylemiş ancak daha fazla ayrıntı vermekten kaçınmıştır. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Ciakun, düzenlediği basın toplantısında Netanyahu'nun iddiasını reddederek, bunun "gerçeklere dayanmadığını" söylemiştir.
İran'ın korunan kabiliyetleri
Son ABD istihbarat değerlendirmelerine göre İran; ABD-İsrail saldırılarının verdiği ciddi hasara rağmen balistik füze, İHA saldırısı ve hava savunma kabiliyetlerini hala korumaktadır. Bu da askeri üretim kapasitesinin bu kadar hızlı bir şekilde yeniden inşasının sıfırdan başlamadığı anlamına gelmektedir.
Nisan ayında ABD istihbaratı, İran'a ait füze fırlatma rampalarının yaklaşık yarısının saldırılardan zarar görmediğini tahmin ediyordu. Fakat istihbarat kaynaklarından gelen yeni bir rapor bu oranı üçte ikiye çıkarmıştır. Çünkü mevcut ateşkes dönemi, İran'a önceki bombardımanlarda enkaz altında kalan veya toprağa gömülen fırlatma rampalarını kazıp çıkararak yeniden devreye sokması için gerekli zamanı tanımıştır.
ABD istihbarat değerlendirmesindeki bu toplam sayı, saldırılar nedeniyle yer altında mahsur kalan ancak imha edilmeyenler gibi şu anda erişilemez durumda olan fırlatma rampalarını da kapsıyor olabilir. İstihbarat verilerine yakın iki kaynağın daha önce CNN'e aktardığına göre, ülkenin İHA kapasitesinin yaklaşık yüzde 50'sine tekabül eden binlerce İran İHA'sı hala varlığını korumaktadır. İstihbarat ayrıca, İran'ın kıyı savunma seyir füzelerinin büyük bir yüzdesinin zarar görmediğini de ortaya koymuştur. Bu durum, ABD'nin gemileri vurmasına rağmen hava harekatını kıyıdaki askeri unsurlara yoğunlaştırmamasıyla örtüşmektedir. Söz konusu füzeler, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğini tehdit etmesini sağlayan kilit bir kabiliyet işlevi görmektedir.
CENTCOM Komutanı'nın açıklamalarıyla zıtlık
Habere göre, bir bütün olarak ele alındığında, son ABD istihbarat raporları ezici bir çoğunlukla savaşın İran'ın askeri kabiliyetlerini yıprattığını ancak yok etmediğini ortaya koymaktadır. İranlılar, bu saldırıların ardından hızla toparlanarak savaşın uzun vadeli etkilerini etkili bir şekilde sınırlayabileceklerini kanıtlamaktadır.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanı (CENTCOM) Amiral Brad Cooper, 19 Mayıs'ta Temsilciler Meclisi Silahlı Hizmetler Komitesi'ndeki oturumda verdiği ifadede, "'Destansı Öfke (Epic Fury)' Operasyonu, İran'ın savunma sanayi altyapısının yüzde 90'ını yok edip İran'ın yıllar boyunca kendini toparlayamayacağını garanti altına alırken, balistik füzelerini ve İHA'larını da önemli ölçüde geriletti" demiştir. Ancak Cooper'ın bu ifadesi, İran'ın askeri kabiliyetlerini yeniden inşa etme becerisini ve bunu ne kadarlık bir zaman diliminde yapabileceğini inceleyen ABD istihbarat değerlendirmeleriyle zıtlık oluşturmaktadır. Kaynaklar, ellerindeki istihbaratın Cooper tarafından sunulan tasvirlerle uyuşmadığını belirtmiştir.
Saldırıların etkisi birkaç ayla sınırlı
Son ABD istihbarat değerlendirmelerine aşina kaynaklardan biri, İran'ın savunma sanayi altyapısına verilen hasarın, ülkenin kendini toparlama becerisini yıllarca değil, muhtemelen yalnızca birkaç ay geciktirdiğini söylemiştir. Kaynak ayrıca, İran'ın savunma sanayi altyapısının bir kısmının hala zarar görmediğini ve bunun da belirli kabiliyetlerin yeniden inşasına yönelik zaman çizelgesini daha da hızlandırabileceğini kaydetmiştir.
