Yerli ve milli medya sıkı denetimlere tabi tutulurken, yabancı dijital platformlar denetimsizlikten aldıkları güçle aile yapısını hedef alıyor ve kültürel değerleri hiçe sayıyor. Instagram, TikTok ve Telegram gibi uygulamalar, suç örgütlerine alan açarken, 'abonelik sistemi' ile gençleri teşhirciliğe davet ediyor. Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Murat Kırık, Sabah.com.tr'ye yaptığı açıklamada, televizyonların RTÜK tarafından denetlendiğini ancak milyonlarca kullanıcıya ulaşan dijital platformların küresel yapılarını ve ücretli abonelik sistemlerini gerekçe göstererek büyük ölçüde kendi kurallarını kendilerinin belirlediğini ifade etti.
Dijital Platformlar Denetimsiz Mi?
Prof. Dr. Ali Murat Kırık, dijital platformlardaki denetim eksikliğine dikkat çekerek, 'Özellikle çocukların korunması, yasa dışı içeriklerin kaldırılması, algoritmaların şeffaflığı ve kişisel verilerin işlenmesi konusunda önemli boşluklar bulunuyor. Platformlar çoğu zaman kendi kurallarını kendileri belirliyor, kamu otoriteleri ise çoğunlukla sorun ortaya çıktıktan sonra harekete geçiyor.' dedi.
Kırık, dijital dünyanın artık günlük hayatın ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgulayarak, sadece içerik kaldırmaya odaklanan değil, algoritmaları, reklam sistemlerini, yapay zekâ uygulamalarını ve veri kullanımını da kapsayan sürekli ve etkin bir denetim mekanizmasının oluşturulması gerektiğini belirtti.
Abonelik Sistemi ve Teşhircilik Tehlikesi
Sosyal medya platformlarında popüler olan abonelik sistemi, 'kolay kazanç' adı altında müstehcenliğe davetiye çıkarıyor. Özellikle sosyal medya fenomenleri, görünürlük adı altında 'abonelik' sistemine kayıt olan takipçilere 'içerik' satıyor. Bu durum, gençleri ve hatta çocukları tehdit ediyor.
Yerel medyada tüm içerikler RTÜK denetimine tabi olurken, dijital platformlar Türkiye'nin ahlaki ve sosyal yapısını hedef alan içeriklere açıkça 'destek' veriyor. Netflix, Disney+ ve Amazon Prime Video gibi platformlarda yayınlanan dizi ve filmlerde eş cinsellik parlatılırken, örnek aile yapısı bilinçli olarak değersizleştiriliyor. Müstehcen sahneler, çocukların ve gençlerin kolayca erişebildiği sosyal medya mecralarında hızla yayılıyor.
İngiltere'de Ofcom Örneği
İngiltere'nin RTÜK'ü olarak bilinen medya denetleyicisi Ofcom, son dönemde Netflix, Disney+ ve Amazon Prime Video gibi dijital yayın platformlarına karşı aldığı tedbirlerle dikkat çekiyor. Ofcom, dijital platformlardaki yapımları geleneksel televizyon kanallarıyla aynı kurallara tabi tutuyor ve ceza kesiyor.
Prof. Dr. Ali Murat Kırık, İngiltere'de Ofcom'un Çevrim İçi Güvenlik Yasası'na dikkat çekerek, 'Ofcom dijital platformlardaki yapımları geleneksel televizyon kanallarıyla aynı kurallara tabi tutuyor ve ceza kesiyor.' dedi.
Yerli Medyanın Ekonomik Kayıpları
Kırık, yerli medyanın dijital platformlar karşısında ekonomik kayıplar yaşadığını belirterek, 'Bugün dijital reklam gelirlerinin büyük bölümü küresel teknoloji şirketlerine gidiyor. Yerli medya kuruluşları içerik üretiyor, gazetecilik yapıyor ve istihdam sağlıyor ancak ekonomik pastanın önemli kısmını yabancı platformlar alıyor.' ifadelerini kullandı.
Bu durumun yalnızca ekonomik bir mesele olmadığını, aynı zamanda dijital egemenlik ve bilgi güvenliği meselesi olduğunu vurgulayan Kırık, yerli dijital platformların desteklenmesi, adil rekabet ortamının oluşturulması ve dijital reklam gelirlerinin daha dengeli paylaşılması gerektiğini söyledi.
Avrupa'da Sıkı Denetim Uygulamaları
Avrupa'da dijital platformlara karşı alınan tedbirlere değinen Kırık, Avrupa Birliği'nin platformlara yasa dışı içerikleri kaldırma, çocukları koruma ve algoritmalarını şeffaflaştırma yükümlülükleri getirdiğini belirtti. İngiltere'de Ofcom'un, Çevrim İçi Güvenlik Yasası kapsamında dijital platformları doğrudan denetleyen en önemli kurumlardan biri haline geldiğini ifade etti.
Ofcom'un; çocukların zararlı içeriklerden korunması, yaş doğrulama sistemlerinin etkin uygulanması, abonelik ve gelir modelleriyle çocukların istismarının önlenmesi, yasa dışı içeriklerin hızla kaldırılması ve platformların risk değerlendirmesi yapması konularında ciddi yaptırımlar uyguladığını belirten Kırık, kurallara uymayan platformların çok yüksek para cezalarıyla karşı karşıya kalabildiğini söyledi.
Abonelik Sistemlerinin Denetlenmesi Şart
Prof. Dr. Ali Murat Kırık, abonelik sistemlerine yönelik kapsamlı bir denetim mekanizmasının bulunmadığını belirterek, 'Daha çok ödeme süreçleri ve tüketici hakları denetlenirken, abonelik sistemi üzerinden hangi içeriklerin teşvik edildiği, gençlerin ekonomik ve psikolojik olarak nasıl etkilendiği ya da mahremiyetin nasıl ticarileştirildiği yeterince incelenmiyor.' dedi.
Abonelik modellerinin yalnızca ticari bir sistem olmadığını, toplumsal etkileri olan bir yapı haline geldiğini vurgulayan Kırık, Türkiye'de de abonelik sistemlerinin çocuk hakları, kişisel veriler ve dijital güvenlik açısından özel olarak düzenlenmesi ve bağımsız şekilde denetlenmesi gerektiğini ifade etti.
Sonuç: Dijital Özgürlük ve Sorumluluk Dengesi
Kırık, dijital özgürlüğün önemli olduğunu ancak çocukların güvenliği ve toplumun geleceği söz konusu olduğunda platformların da sorumluluk üstlenmek zorunda olduğunu belirterek, 'Çocuklar için etkin yaş doğrulama mekanizmaları kurulmalı, abonelik sistemleri bağımsız kurumlar tarafından düzenli olarak denetlenmeli, dijital okuryazarlık eğitimleri yaygınlaştırılmalı ve aileler bu konuda bilinçlendirilmelidir.' dedi.
