Arnavutluk'ta halk, ABD Başkanı Donald Trump'ın Yahudi asıllı damadı Jared Kushner'in Adriyatik Denizi'ndeki Sazan Adası'nı lüks bir turizm merkezine dönüştürme planına karşı sokaklara döküldü. Göstericiler, 'İsrail'in kirli elini ülkemizden çekin' diyerek hükümete ve projeye meydan okuyor.
Sazan Adası: Stratejik Bir Nokta
Sazan Adası, karaya 15 kilometre uzaklıkta, 5 kilometrekarelik bir yüzölçümüne sahip. Kabaca 700 futbol sahası büyüklüğünde olan ada, Güneydoğu Avrupa'da Adriyatik Denizi'ne açılan stratejik bir konumda yer alıyor. Tarih boyunca büyük imparatorlukların ilgisini çeken ada, Osmanlı döneminde askeri üs olarak kullanıldı, uzun yıllar korsanların gizli bahçesi oldu. İkinci Dünya Savaşı sonrasında Sovyetler için Balkanlar-Akdeniz-Adriyatik-İyon Denizi denkleminde önemli bir savaş karargahına dönüştü. 1990'lardan bu yana ise yaşamın olmadığı ve mayınlarla dolu olduğu için büyük ölçüde terk edilmişti.
Ivanka Trump'ın Sözleri Ortalığı Karıştırdı
Her şey, Haziran ayı başında Ivanka Trump'ın bir podcast yayınına katılmasıyla başladı. Trump'ın kızı, eşi Jared Kushner ile birlikte bir arkadaşlarının yatıyla keşfettikleri 'cennet'ten bahsetti: 'Adaya yüzerek çıktık, yalın ayaktık yani. Bizi anında büyüledi.' Çok geçmeden Kushner'in bu adaya milyarlarca dolarlık tatil merkezi yapacağı ortaya çıktı. Kushner, İsrail asıllı bir Yahudi olarak Rusya-Ukrayna barış görüşmelerinden İran müzakerelerine kadar her masada yer alıyor. Arnavutlar, Kushner'in Gazze Şeridi ve Batı Şeria'da da benzer 'tatil köyü' projeleri olduğunu bildikleri için hemen harekete geçti.
Protestolar Büyüyor: 'Flamingo Devrimi'
Üç haftayı aşkın süredir başkent Tiran'da 'Ülkemiz satılık değil', 'Kushner adası istemiyoruz', 'İsrail'e hayır' ve 'Emperyalistlere karşı buradayız' sloganlarıyla gösteriler düzenleniyor. Protestocular, sembol olarak flamingoyu seçti. Nesli tehlikedeki bu kuş, bölgenin simgesi ve hükümetin umursamazlığının özeti olarak görülüyor. Şişme flamingo maketleriyle önce Zvernec'te toplananlar, günler içinde Tiran sokaklarına taştı. İngiltere merkezli sivil toplum kuruluşu BirdLife International'e göre, protestoların merkezinde Dalmaçya leylekleri, Akdeniz foku, caretta carettalar ve flamingolar gibi nesli tehlikedeki canlılar yer alıyor. En az 40 çevreci grup Rama hükümetine mektup yazdı ve inşaatın durdurulması için başlatılan imza kampanyasında en az 60 bin imza toplandı.
Yerel Halkın Öfkesi: 'Özgürlüğümü Aldılar'
81 yaşındaki Kostak Konomi, arazisine gitmek istediğinde dikenli teller ve güvenlik görevlileriyle karşılaştı. Arazisi artık Kushner'in projesine dahil edilmişti. Konomi, 'Özgürlüğümü aldılar. Geçim kaynağımı aldılar. Toprağımı aldılar. Neden onu çocuklarıma miras olarak bırakamıyorum ki?' diyerek tepkisini dile getiriyor. Ülkedeki 'zengin ailelere' karşı tarihi bir öfke de protestoların arkasındaki etkenlerden biri. Halk, Kushner'e bu gözle bakıyor ve İsrail kökeni ile bağlantıları öfkeyi tavan yaptırıyor.
Hükümetin Rolü ve Gizli Anlaşmalar
Başbakan Edi Rama, Politico'ya yaptığı açıklamada 'Jared olmasaydı kimsenin umurunda olmayacaktı' dedi. Ancak analistler, bu projeyi 'vekaleten sömürgecilik' olarak nitelendiriyor. Arnavutluk, Avrupa Birliği kapısında yıllardır bekleyen küçük bir ülke olarak İsrail'le savunma anlaşmaları imzaladı, Birleşmiş Milletler'de Filistin meselesinde çekimser kaldı ve Netanyahu ile kucaklaştı. Ada, İsrail'e verilen onayın bedeli olarak görülüyor. Al Jazeera ve The Guardian gibi uluslararası medya kuruluşlarına göre, Ivanka Trump projenin resmiyet kazanmasından çok önce mimarlar ve yatırımcılarla birlikte Arnavutluk'u defalarca ziyaret etti ve Başbakan Rama ile kapalı kapılar ardında görüştü. 2024'teki resmi duyuruyla eş zamanlı olarak hükümete yakın Atlantic Incubation Partners firmasının ortaklıkları, sürecin organize yürütüldüğünü gösteriyor. Rama'nın 'Ben burada olduğum sürece bu yatırım durmayacak' dediği iddia ediliyor.
Projenin Sırbistan Ayağı ve Yerel İşbirlikçiler
Kushner'in yatırımcısı Katarlı Al-Khayyat kardeşler, Suriye'nin yeniden yapılanmasında aktif isimler olarak biliniyor. Affinity Partners'ın kuruluş amacı, İsrail ve dünya arasında yatırım köprüsü kurmak. Protestolar nedeniyle Kushner, Sırbistan'ın başkenti Belgrad'daki şehir merkezi projesinden çekilmek zorunda kaldı. Sürdürülebilir Turizm Uzmanı Eva Kushova, Kushner projesinin on yılı aşkın süredir hazırlanan koordineli bir el koyma planının son halkası olduğunu belirterek, 'Hükümet projenin doğaya etkileri hakkında bir değerlendirmede bulunmadı. Sivil toplum kuruluşlarına danışılmadı' dedi.
