Çin Ticaret Bakanlığı, daha önce 24 Şubat'ta 20 Japon şirketine getirilen ihracat kontrolünün ardından, Japonya'nın 'yeni tip militarizm' yönünde 'yeniden askerileşme' çabalarını gerekçe göstererek 20 Japon kuruluşuna daha ihracat kontrolü uygulanacağını duyurdu. Bu kapsamda, Ulusal Savunma Çalışmaları Enstitüsü (NIDS) de listede yer aldı.
Yasak ve Kısıtlamaların Detayları
Açıklamada, Çinli kişi ve kuruluşların söz konusu Japon kuruluşlarına askeri ve sivil ikili kullanıma sahip ürünleri ihraç etmeleri yasaklandı. Ayrıca, yabancı şirketlerin ve bireylerin kaynağı Çin olan bu nitelikteki ürünleri bu şirketlere satmaları da yasak kapsamına alındı. Öte yandan, aralarında gemi yapım şirketi Mitsui E&S'nin de bulunduğu 20 Japon şirketi, ürettikleri askeri ve sivil ikili kullanıma sahip ürünlerin son kullanıcıları tespit edilemediği gerekçesiyle ihracat izleme listesine alındı.
Risk Değerlendirme ve Taahhütname Şartı
Çinli firmaların bu şirketlere askeri ve sivil kullanıma sahip ürünleri satabilmeleri için özel risk değerlendirme raporu sunmaları ve karşı taraftan bu ürünlerin Japonya'nın askeri yapılanması için kullanılmayacağına dair taahhütname almaları gerekecek. Bu düzenleme, ticaretin sıkı bir şekilde denetlenmesini amaçlıyor.
Önceki Adımlar ve Tayvan Gerilimi
Pekin yönetimi, 24 Şubat'ta Mitsubishi Heavy Industries'in savunma sanayisi ve gemi yapım iştiraklerinin de aralarında bulunduğu 20 Japon şirketini, Japonya'nın askeri yapılanmasına katkı sağladıkları gerekçesiyle ihracat kontrolü listesine almıştı. Aynı tarihte, Subaru'nun iştiraklerinin bulunduğu 20 Japon şirketi ise son kullanıcı tespit edilememesi nedeniyle ihracat izleme listesine eklenmişti.
Çin'in bu kararları, Japonya Başbakanı Takaiçi Sanae'nin Tayvan'a ilişkin sözleriyle tetiklenen diplomatik gerilimin bir uzantısı olarak görülüyor. Başbakan Takaiçi, 7 Kasım 2025'te Japon Parlamentosu Diet'teki oturumda Tayvan Boğazı'na yönelik müdahaleyi 'ülkesinin varlığını tehdit eden durum' olarak değerlendireceğini ve askeri güç kullanabileceğini ifade etmişti. Bu sözler, Tayvan'ı topraklarının parçası gören Çin'in sert tepkisine yol açtı.
Stratejik Belirsizlikten Sapma
Takaiçi'nin açıklamaları, bir Japonya Başbakanı tarafından Tayvan'ın işgali halinde askeri müdahale olasılığının açıkça dile getirilmesi anlamına geliyor. Bu, Japonya'nın bu konuda uzun süredir benimsediği 'stratejik belirsizlik' politikasından bir sapma olarak değerlendiriliyor. Tepkiler üzerine Başbakan, sözlerinin varsayımsal olduğunu ve gelecekte bu tür yorumlardan kaçınacağını belirtse de sözlerini geri almayı reddetti.
Krizin Yansımaları
Pekin yönetimi, Takaiçi'nin sözleri nedeniyle Japonya'ya protesto notası verdi. Kriz, seyahat uyarılarından uçuş iptallerine, engellenen konserlerden ithalat yasaklarına, siyasi polemiklerden askeri sürtüşmelere kadar geniş bir yelpazede kendini gösterdi. Çin'in yeni ihracat kısıtlamaları, bu gerilimin ticari boyuttaki en son adımı olarak öne çıkıyor.
