Tek Kullanımlık Plastik Yönetmeliğine Uzmanından Kritik Öneri: Üretim Kısıtlanmalı
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan "Tek Kullanımlık Plastiklere İlişkin Yönetmelik Taslağı"na ilişkin önemli bir öneri geldi. Mikroplastik Araştırma Grubu Kurucusu ve Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi'nde görevli Prof. Dr. Sedat Gündoğdu, taslak metinde en önemli eksikliğin üretimin kısıtlanması ve yasaklanması konusu olduğunu belirterek, nihai yönetmelikte bu durumun mutlaka dikkate alınması gerektiğini vurguladı.
1 Eylül'de Başlayacak Yasak ve Getireceği Değişiklikler
Türkiye, Sıfır Atık Projesi kapsamında plastik çatal, bıçak, tabak, pipet, kulak pamuğu ve köpük gıda kapları gibi tek kullanımlık plastik ürünleri 1 Eylül 2026 tarihine kadar yasaklamaya hazırlanıyor. Bu düzenlemeyle birlikte:
- Restoran ve kafelerde yemekler artık tek kullanımlık plastiklerle servis edilemeyecek
- Evlere verilen yemek siparişlerinde çatal, bıçak, tabak, bardak gibi plastik ürünler yer almayacak
- Balon sapları, karıştırıcılar ve köpük bardakların piyasaya arzı kısıtlanacak
Üretim Kısıtlamasının Önemi ve Yasal Boşluklar
Prof. Dr. Sedat Gündoğdu, yönetmelik taslağında en kritik eksikliğin üretim kısıtlaması olduğunu belirterek şu uyarılarda bulundu: "Yasal boşluklardan ve denetim eksikliklerinden faydalanarak bu ürünleri farklı isimlerle veya tanımlamalarla piyasaya sürme ihtimalleri bulunuyor. Bu nedenle nihai yönetmelikte üretimin kısıtlanması ve yasaklanması konusunda net düzenlemeler yapılmalı. Aksi takdirde mevcut düzenlemenin etrafından dolaşılması mümkün olabilir."
Eklenmesi Gereken Diğer Önemli Maddeler
Prof. Dr. Gündoğdu, taslakta yer almayan ancak nihai yönetmeliğe mutlaka eklenmesi gereken diğer önerilerini şöyle sıraladı:
- Köpük tabldot tabaklar: Cenaze ve düğünlerde sıkça kullanılan, geri dönüştürülmesi mümkün olmayan köpük tabldot tabakların yasak kapsamına alınması
- Islak mendiller: Plastikten yapılan ıslak mendillerin de kısıtlamaya dahil edilmesi
- Net tanımlamalar: Bir ürünün tek kullanımlık mı çok kullanımlık mı olduğunun kesin sınırlarla belirlenmesi
- Uyum planı: Otel, restoran ve kafeteryaların tekrar kullanım ve yeniden doldurulabilir sistemlere geçişi için kısa, orta ve uzun vadeli planlar hazırlaması
COP31 İklim Zirvesi ve Türkiye'nin Pozisyonu
Antalya'da gerçekleştirilecek COP31 İklim Zirvesi öncesinde bu düzenlemenin önemli bir adım olduğunu vurgulayan Gündoğdu, "Sıfır atık şampiyonu olma iddiasında bir ülke olarak tek kullanımlık plastiklerin yasaklanması oldukça yerinde bir karar. Bu durum Türkiye'nin COP31'deki pozisyonunu önemli ölçüde güçlendirecektir" dedi.
Çevresel Faydalar ve Tüketici Alışkanlıkları
Yönetmeliğin getireceği faydaları değerlendiren Prof. Dr. Gündoğdu, deniz çöplerinin önemli bir bölümünü oluşturan tek kullanımlık plastiklerin günlük hayattan çıkmasıyla birlikte Türkiye'nin Akdeniz'deki en kirli sahillere sahip olma ünvanının değişebileceğini ifade etti. Tüketicilerin kendi kaplarını götürerek beslenme ihtiyaçlarını karşılamaya başlamasının bu süreçte kritik öneme sahip olduğunu sözlerine ekledi.
Sonuç olarak, tek kullanımlık plastik yönetmeliğinin sadece tüketimi değil, üretimi de kısıtlayacak şekilde revize edilmesi, hem çevresel etkilerin azaltılması hem de uluslararası iklim müzakerelerinde Türkiye'nin konumunun güçlendirilmesi açısından büyük önem taşıyor.
