İstanbul'un simgelerinden Beşiktaş Çırağan Caddesi'ndeki 150 ila 200 yıllık tescilli çınarlar, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin (İBB) ihmali nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Ortaköy ile Yıldız yol ayrımı arasında uzanan tarihi çınarlardan en az 30'u tamamen kurudu. Bu kuruma, İBB'nin geçen yıl yaptığı budamadan sonra hızlandı.
112 Tescilli Çınar Kesildi, Geriye Kalanlar da Tehlikede
İBB'nin tarihi çınarlara yönelik tartışmalı uygulamaları ilk değil. 2022 yılında hastalık gerekçesiyle Beşiktaş çevresindeki 112 tescilli çınar kökünden kesilmişti. O dönem hazırlanan bilimsel raporlarda geri kalan ağaçların korunması için alınması gereken tedbirler sıralandı ancak hayata geçirilmedi. Uzmanlar, geride kalan yüzlerce çınarı da aynı akıbetin beklediğini ifade etti.
Uzman Uyarıları Dikkate Alınmadı
Marmara Üniversitesi Biyoloji Bölümü Bitki Hastalıkları ve Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Zeki Severoğlu, 2022'de bin 610 çınarı inceledikleri bilgisini verdi. 400'ünün riskli, 230'unun ölü olduğunu, 200 ağacın ise kısa sürede ölebileceğini rapor ettiklerini kaydeden Severoğlu, “4 yıl geçti. O raporda öleceğini belirttiğimiz ağaçların biri bile yaşayamadı. Hepsi öldü. Çünkü hiçbir önlem alınmadı” dedi.
Çınarların çoğunun Ceratocystis Fimbriata adlı mantar hastalığından öldüğünü belirten Severoğlu, şöyle konuştu: “Hastalığın yayılmasını önleyecek tedbirleri rapor halinde İBB'ye sunduk. Ancak uygulanmadı. Geçen yıl yapılan budama, hastalığı hızlandırdı. Raporumda açık açık yazdım, çınarlarda en az 5, hatta 10 yıl budama yapılmaması gerek. Çünkü budama yaraları hastalık için giriş kapısı oluyor. Buna rağmen budandı.”
İBB Angarya Görüyor
Hastalığın teşhisi, tedavisi ve tarihi ağaçların restorasyonu için İBB'ye defalarca rapor sunup resmi iş birliği teklifinde bulunduklarını anlatan Severoğlu, şunları kaydetti: “İBB bu işleri angarya görüyor. Adeta ‘Kuruyan kurur, kalan sağlar bizimdir’ anlayışıyla hareket ediliyor. 2022'de rapor istediler, hazırladık. Kesimden sonra yapılması gereken tedavi, bakım ve koruma çalışmaları uygulanmadı. Asırlık çınarlar İstanbul'un hafızası. Geçmişte de aynı hastalıkla mücadele edildi, ancak yaklaşım bugünkü gibi değildi. 'Hastalık kurutmuş, yapacak bir şey yok' anlayışı hakim. Bunlar hepimizin ortak mirası.”
Mantar Hastalığı Ağaçları Öldürüyor
Kuruyan çınarların gövdeleri mantarlarla kaplı. Dr. Zeki Severoğlu, ağaçların gövdelerinde görülen mantarları şöyle anlattı: “İnsan öldükten sonra nasıl bakteri ve mantarlar devreye giriyorsa, ağaçlarda da aynı süreç yaşanıyor. Saprofit (çürükçül) ve parazit mantarlar var. Parazit mantarlar, iletim demetlerini tıkayıp ağacın su ve besin taşımasını engelliyor. Ağaç tamamen ölüyor.”
