Side'deki Tarihi Kumbara Dünyada Eşsiz Bir Değer Taşıyor
Antik kentler, bilimsel araştırmalar için eşsiz laboratuvarlar olmalarının yanı sıra, ülke ekonomilerini canlandıran sürdürülebilir turizm motorlarıdır. Side, Perge ve Aspendos Antik Kentleri, korunmuşluk düzeyleri ve barındırdıkları mimari şaheserlerle, arkeolojik mirasın ekonomik değere nasıl dönüştürüleceğinin en başarılı örneklerini sunmaktadır. Bu üç antik kentte keşfedilen kumbara, idam alanı ve sifon sistemi gibi buluntular, insanlık tarihini aydınlatan önemli belgeler niteliğindedir.
Arkeoloji ve Turizm: İki Kardeş Disiplin
Arkeolojik derinliği ve turistik cazibesiyle açık hava müzelerini andıran antik kentler, insanlık tarihinin aydınlanmasına ve günümüz ekonomisine katkı sağlamaktadır. İyi korunmuş antik kentler, bulundukları ülkeler için sonsuz kültürel ve ekonomik kaynaklar olarak değer görmektedir. Bu bağlamda, antik kentler bilim ile turizmi kardeş unsurlar haline getirmektedir. Bilime sırtını dönen turizm yozlaşırken, turizme sırtını dönen bilim ise toplumsal desteğini kaybetmektedir.
Anadolu topraklarında binlerce yıldır bekleyen miras, arkeoloğun fırçası ile turistin kamerasının aynı amaca hizmet ettiğini haykırmaktadır: "Unutulmaya karşı direnmek." Bilimin ışığı turizmin enerjisiyle birleştirildiğinde, yalnızca geçmiş gün ışığına çıkarılmakla kalmaz, aynı zamanda geleceğin en sürdürülebilir ekonomik ve kültürel modeli inşa edilir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın 'Geleceğe Miras' Projesi
Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2024 yılında Side Antik Kenti'nde başlattığı 'Geleceğe Miras' projesiyle antik kentlerin bilim ve turizm olmak üzere aynı doğrultuda yükselmesini amaçlamıştır. Müze girişleri ve turistik faaliyetlerden elde edilen gelirler, arkeolojik kazıların motor gücünü oluşturmaktadır. Turizm olmasaydı, kazıların tamamlanması yüzyıllar sürebilir ve insanlık tarihinin aydınlatılmasında gecikmeler yaşanabilirdi.
'Geleceğe Miras' projesi, Türkiye'nin arkeoloji biliminde yaşadığı 'Altın Çağ'ın önemli bir adımı olarak işlevselliğini sürdürmektedir. 2025 yılında dünyada en çok arkeolojik kazı yapan ülke olan Türkiye, bu dönemin göstergelerinden birini teşkil etmektedir. Anadolu toprakları, dünyada arkeoloji biliminin gelişmesinde başrol oynamaktadır.
Akdeniz'in 'Altın Üçgeni': Side, Perge ve Aspendos
Akdeniz'in 'Altın Üçgeni' olarak adlandırılan Side, Perge ve Aspendos Antik Kentleri, arkeoloji ve restorasyon alanında yaşanan 'Altın Çağ'ın en önemli merkezlerindendir. Bu antik kentler, yalnızca toprağın altındaki mirası gün ışığına çıkarmakla kalmayıp, mirası koruma ve yaşatma konusundaki kararlılığı da tüm dünyaya ilan etmektedir.
Perge Antik Kenti: Pamfilya'nın Başkenti
Antalya'nın bereketli toprakları üzerinde yükselen Perge Antik Kenti, Pamfilya bölgesinin idari ve sanatsal başkenti olarak bilinmektedir. Hitit döneminden Bizans'a uzanan köklü geçmişiyle, Anadolu'nun en düzenli ve ihtişamlı antik kentlerinden biridir. Prof. Dr. Sedef Çokay başkanlığında yürütülen kazı çalışmaları, kenti ayağa kaldırmak ve yeni buluntuları gün yüzüne çıkarmak adına yoğun bir şekilde devam etmektedir.
Perge Antik Kenti'nin önemli özellikleri şunlardır:
- Hem bir sanat galerisi hem de bir mühendislik harikası olarak tanımlanabilir.
- Her yıl gün yüzüne çıkarılan yeni heykeller ve yapılar, arkeoloji ve turizm açısından kenti sürekli güncel tutmaktadır.
- Dünyanın en iyi korunmuş antik stadyumlarından biri olan at nalı şeklindeki stadyum, antik spor oyunlarının atmosferini yansıtmaktadır.
- Antalya Havalimanı'na ve şehir merkezine yakınlığı, turistler için kolay ulaşılabilir bir turizm merkezi olmasını sağlamaktadır.
- Hristiyanlık tarihi için kritik bir öneme sahiptir; Aziz Paul'ün vaaz verdiği ilk kentlerden biridir.
Side Antik Kenti: Stratejik Liman ve Diplomasi Merkezi
Roma, Bizans ve Osmanlı izlerini taşıyan Side Antik Kenti, Pamfilya bölgesinin dış dünyaya açılan stratejik liman ve diplomasi merkezidir. Prof. Dr. Feriştah Alanyalı başkanlığında yürütülen kazı çalışmaları, kentin zengin tarihini ortaya çıkarmaktadır.
Side Antik Kenti'nin öne çıkan özellikleri:
- Apollon Tapınağı, denize nazır sütunlarıyla Roma mimarisinin estetik zirvesini temsil etmektedir.
- Yaklaşık 20 bin kişilik kapasitesiyle Side Antik Tiyatrosu, bir mühendislik harikasıdır.
- Kentin yerel dili olan 'Sidetic', Helenistik dönemde bile özgün karakterini koruduğunu kanıtlamaktadır.
- Deniz, kum ve güneş turizmiyle tarih turizminin mükemmel sentezini sunmaktadır.
- Side Müzesi, Türkiye'nin en zengin heykel koleksiyonlarından birine ev sahipliği yapmaktadır.
Side Müzesi'nde sergilenen antik kumbara, dünyada eşi olmayan bir eserdir. Tamamen kumbara işleviyle üretilmiş olması ve içindeki sikkelerin değeri açısından benzersizdir. Kumbara bulunduğunda, içinde biriktirilmiş sikkelerin 2 bin yıllık süreçte kalıplaştığı görülmüştür. Aralarında altından üretilenlerin de olduğu 495 sikke, laboratuvar işlemleriyle ayrıldıktan sonra cımbızla tek tek çıkarılmıştır.
Aspendos Antik Kenti: Mühendislik Dehasının Zirvesi
Ticaret yollarının ve mühendislik dehasının düğüm noktası olan Aspendos Antik Kenti, Roma mühendisliğinin zirvesini temsil etmektedir. Dünyanın en iyi korunan tiyatrosuna sahip olması, arkeolojik literatürdeki yerini tartışmasız kılmaktadır.
Aspendos Antik Kenti'nin önemli özellikleri:
- Dünyanın en iyi korunan tiyatrosuna sahiptir; Roma mimarisinin karakteristik özelliklerini bozulmadan günümüze taşımaktadır.
- Yaklaşık bir kilometre uzunluğundaki su kemerleri, antik dünyanın en iyi korunmuş su tahliye sistemlerinden biridir.
- Akropol tepesinde yer alan bazilika, agora ve meclis binası, kentin idari ve sosyal yapısını yansıtmaktadır.
- Antalya - Alanya yolu üzerinde, havalimanına yakın konumuyla turistler için erişilebilir bir noktadadır.
Aspendos Antik Kenti, taşın sadece bir yapı malzemesi değil, aynı zamanda matematik, sanat ve tarihin ortak dili olduğunun somut kanıtıdır. Türkiye'nin kültürel diplomasisinde lokomotif görevi gören kent, Akdeniz havzasındaki en etkileyici miras alanlarından biri olmaya devam etmektedir.
Sonuç olarak, Side, Perge ve Aspendos Antik Kentleri, arkeoloji ile turizmin nasıl verimli bir iş birliği içinde olabileceğini gösteren canlı örneklerdir. Bu mirası korumak, yalnızca yerel bir sorumluluk değil, insanlık tarihine olan bir borçtur.
