NYT Analizi: İsrail ve ABD'nin İran'da İsyan Planı Gerçeğe Dönüşmedi
Amerikan New York Times (NYT) gazetesi, üst düzey ABD'li ve İsrailli yetkililere dayanarak hazırladığı kapsamlı analizde, bu iki ülkenin "İran'da isyan çıkarma planlarının" nasıl gerçeğe dönüşmediğini detaylı bir şekilde ortaya koydu. Analiz, İsrail istihbaratının bu konudaki analiz eksikliğine ve ABD'nin sahadaki durumdan bağımsız olarak sergilediği iyimser tavra dikkat çekti.
Mossad'ın "İran'da Ayaklanma" Planı ve Netanyahu'nun Rolü
Analize göre, İsrail Dış İstihbarat Servisi Mossad Başkanı David Barnea, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya "İran'da nasıl iç ayaklanma çıkarabileceklerine" ilişkin kapsamlı bir plan sundu. Barnea, Netanyahu'ya, savaşın başlamasından itibaren birkaç gün içinde İranlı muhalifleri harekete geçirerek kitlesel bir ayaklanma başlatabileceklerini ve bunun İran yönetiminin çöküşüne bile yol açabileceğini anlattı.
Planın ana unsurları şunlardı:
- İran lideri Ayetullah Ali Hamaney'in öldürülmesi
- Rejim değişikliğini teşvik etmeye yönelik istihbarat operasyonları
- Savaşa hızlı bir son verebilecek kitlesel bir ayaklanmaya zemin hazırlama
Mossad Başkanı, aynı planı ocak ayının ortasında Washington'a yaptığı ziyaret sırasında üst düzey Trump yönetimi yetkililerine de sundu. Netanyahu ise bu planı benimseyerek, Mossad'ın iyimserliğini ABD Başkanı Donald Trump'ı ikna etme sürecinde aktif olarak kullandı.
ABD ve İsrail'in İyimserliği ile Gerçekler Arasındaki Uçurum
İki liderin ayaklanma konusundaki iyimser tutumuna karşın, bazı üst düzey Amerikalı istihbarat yetkilileri planın "uygulanabilirliği" konusundaki şüphelerini ve sahadaki durumun planla örtüşmediği yönündeki görüşlerini açıkça dile getirdi. Savaşın üçüncü haftasında Amerikan ve İsrail istihbarat değerlendirmeleri, İran'ın "teokratik hükümetinin zayıfladığı, ancak varlığını aktif olarak sürdürdüğü" sonucuna vardı.
Çok sayıda ABD'li ve İsrailli yetkili ile yapılan görüşmelere dayanan makaleye göre, İsrail ve ABD'nin "İran'da yaygın bir ayaklanmayı başlatabileceği" yönündeki inancının "temel bir yanılgı" olduğu ortaya çıktı. Netanyahu, Mossad'ın İran'da isyan çıkarma vaatlerinin gerçekleşmediğine dair hayal kırıklığını ifade ederken, saldırıların başlamasından günler sonra gerçekleştirilen bir güvenlik toplantısında sinirli bir şekilde "Trump'ın savaşı her an sona erdirmeye karar verebileceğini" ve "Mossad operasyonlarının henüz sonuç vermediğini" dile getirdi.
ABD'li Yetkililerin Uyarıları ve Kürt Unsurlar Konusundaki Değişim
Öte yandan bazı ABD'li askeri yetkililer de Trump'a, "Amerikan ve İsrail bombalarının yağdığı bir ortamda İranlıların sokaklara çıkıp yönetimi protesto etmeyeceğini" vurguladı. Benzer şekilde ABD'li istihbarat yetkilileri, "yönetimi tehdit edecek boyutta kitlesel bir ayaklanma ihtimalinin" düşük olduğu değerlendirmesini Beyaz Saray'a iletti.
NYT'nin analizinde dikkat çeken bir diğer husus da Mossad'ın bölgedeki Kürt grupları İran'da olası bir ayaklanma planında kullanma fikrine ilişkin Washington'da ortaya çıkan durum oldu. Amerikalı yetkililer, hem CIA hem de Mossad'ın son yıllarda Kürt güçlerine silah ve çeşitli destek sağladığını ve CIA'in İranlı "Kürt savaşçıları" desteklemeye yönelik adımlar attığını belirtti.
Ancak analizin bu bölümünde, "Amerikalı yetkililer, artık savaş öncesinde benimsedikleri (İsrail'in) Kürtleri vekil güç olarak kullanma fikrine eskisi kadar sıcak bakmıyor; bu durum İsrailli mevkidaşlarıyla gerginliğe yol açtı." ifadesine yer verildi. Bu bağlamda, Trump'ın 7 Mart'ta yaptığı ve "Kürt liderlerine İran'a milis göndermemelerini" açıkça belirttiği açıklamasına atıf yapıldı.
Aynı bölümde, Türkiye'nin, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan aracılığıyla ABD'li mevkidaşı Marco Rubio'ya, "herhangi bir Kürt girişimine destek vermemeleri" konusunda uyardığı belirtildi. Diğer yandan ABD istihbaratının, saldırılar başlamadan önce yaptığı simülasyonlarda, "İran yönetiminin tamamen çökmesinin görece düşük bir olasılık" olduğu değerlendirmesini yaptığı kaydedildi.
Uzman Görüşü ve Sonuç
Makalede ayrıca İsrail Savunma Kuvvetleri Askeri İstihbarat Araştırma Bölümü'nün eski İran Masası Başkanı Shahar Koifman'ın görüşüne yer verildi. Koifman, "Mevcut çatışma sürecinde İran hükümetini devirmenin ulaşılabilir bir hedef olduğuna inanmadığını" vurgulayarak, planın gerçekçi olmadığına dair görüş bildirdi.
NYT analizi, İsrail ve ABD'nin İran'da isyan çıkarma planının hem istihbarat değerlendirmelerindeki eksiklikler hem de sahadaki gerçeklerle uyumsuzluğu nedeniyle başarısız olduğunu ortaya koyarken, iki ülke arasındaki stratejik işbirliğinde de bazı gerilimlere işaret etti.
