Savaş Pamuk Fiyatlarını Yükseltti: Uzmanlar Kalıcı Artış Uyarısı Yapıyor
Orta Doğu'daki gerilimlerin etkisiyle pamuk fiyatları, ekonomideki yavaşlama beklentilerine rağmen yükselişini sürdürüyor. İsrail ve ABD'nin İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan süreçte, savaş öncesi libre bazında 65 sent seviyesinde seyreden pamuk fiyatları, çatışmaların başlangıcından bu yana yaklaşık yüzde 18,5 artış gösterdi.
Jeopolitik Gerilimler ve Maliyet Baskısı
Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, pamuk fiyatlarındaki artışın arkasındaki başlıca faktörleri şöyle sıraladı:
- ABD-İsrail koalisyonu ile İran arasındaki çatışma
- Hürmüz Boğazı'ndaki fiili abluka
- Üretici tarafında düşük fiyat-yüksek maliyet kıskacı
- İklim değişikliği ve kuraklık
- Kaliteli pamuk stoklarındaki daralma
- Mono etilen glikol (MEG) arzında yaşanan aksaklıklar
Ergezen, çatışma ve ablukanın enerji ve lojistik maliyetlerini artırarak pamuk başta olmak üzere emtia fiyatları üzerinde maliyet kaynaklı baskı oluşturduğunu, teslimat sürelerindeki gecikmelerin de arz beklentilerini bozarak fiyatları yukarı yönlü seyre taşıdığını ifade etti.
Savaş Bitse Bile Fiyatlar Düşmeyebilir
Savaşın sona ermesiyle birlikte maliyetlerde kısmi bir düşüş görülebileceğini belirten Ergezen, bu gerilemenin pamuk fiyatlarına hemen yansımayacağını vurguladı. "Mevcut görünümde, savaş sona erse dahi pamuk fiyatlarının savaş öncesi seviyelere dönmesi en azından şimdilik mümkün görünmüyor." diyen Ergezen, petrol fiyatlarının bir süre daha savaş öncesi seviyelere kıyasla yüksek kalma ihtimalinin bu durumun en önemli nedeni olduğunu kaydetti.
Sentetik Elyaf Maliyetleri ve İkame Etkisi
Ergezen, savaş ve abluka kaynaklı mono etilen glikol (MEG) arzındaki sıkıntılar nedeniyle sentetik elyaf maliyetlerinin yükselmesinin, tekstil üreticilerini ham madde olarak pamuğa yöneltebileceğini belirtti. Bu ikame etkisinin pamuk talebini artırarak fiyatları yukarı yönlü desteklediğini ifade eden Ergezen, "Sentetik elyafın rekabetçi avantajının azaldığı ve farkın pamuk lehine kapandığını söylememiz mümkün." dedi.
İklim Değişikliği ve Kuraklığın Etkisi
ABD Ulusal Entegre Kuraklık Bilgi Sistemi verilerine göre, dünyanın en büyük pamuk üreticilerinden biri olan ABD'de üretimin yaklaşık yüzde 40'ını karşılayan Texas başta olmak üzere pek çok bölgede kuraklık koşulları etkili oluyor. Ergezen, kuraklık ve su krizinin özellikle ABD gibi büyük pamuk üreticisi ülkelerde üretimi zorlaştırarak verim kaybına ve ekim alanlarında daralmaya yol açtığını, bunun da küresel arzı baskılayarak pamuk fiyatları üzerinde kalıcı yukarı yönlü riskler oluşturduğunu vurguladı.
Kaliteli Pamukta Arz Sıkılaşması
Küresel stoklardaki gerileme ve özellikle yüksek kaliteli pamukta arzın sıkılaşmasının piyasada erişilebilir kaliteli ürün miktarını azalttığını belirten Ergezen, bunun da fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturduğunu dile getirdi. Premium pamuk fiyatlarında makasın açılmasının beklendiğini ifade eden Ergezen, "Premium pamuk fiyatları çok daha sert artıyor. Genel fiyat seviyeleri kalite bazında ayrışma yaşıyor." şeklinde konuştu.
Dünya Bankası verilerine göre, küresel büyüme beklentilerinin aşağı yönlü revize edildiği ve talep tarafında daralmanın beklendiği bir konjonktürde, pamuk fiyatları son iki yıldaki düşüş eğiliminin tersine jeopolitik gerilimlerin de etkisiyle yeniden yükseliş trendine girdi. Uzmanlar, artan maliyetler, iklim değişikliği ve arz sıkıntılarının pamuk fiyatları üzerindeki baskıyı sürdüreceğini öngörüyor.
