Orta Doğu Gerilimi Küresel Akaryakıt Piyasasını Karıştırdı
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla Orta Doğu'da tırmanan gerilim, özellikle nakliye ve lojistik maliyetlerine doğrudan etki ederek dizel yakıt üzerindeki baskıyı artırdı. Zirve yapan enerji maliyetleri, dünya genelinde birçok ülkeye ciddi zorluklar yaşatıyor. Yüksek petrol ve doğal gaz fiyatları, Avustralya'dan Kanada'ya uzanan geniş bir coğrafyada pompa fiyatlarında dramatik artışlara yol açtı. Öyle ki bazı ülkelerde rafine edilmiş akaryakıt kıtlığı baş gösterdi.
Avustralya'da Benzin Kıtlığı ve Hırsızlık Dalgası
Küresel petrol akışının beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki kilitlenme, en çok petrol ithal eden ülkeleri zor durumda bıraktı. Avustralya'da başlayan benzin kıtlığı dikkat çekerken, birçok eyalette dizelin tükenmesi çiftçileri ayaklandırdı. Sıkıntının boyutu hırsızlıkları da beraberinde getirdi. Birçok çiftçi traktörlerinden mazot çalındığını bildirirken, benzin istasyonlarında depoyu doldurup kaçanlar da gündem oldu. Avustralya polis teşkilatı, çözüm olarak istasyonlara peşin ödeme sistemi önerisinde bulundu.
Liberty Ryan Yakıt İstasyonu Sahibi Robert Cook, Sky News Australia'ya yaptığı açıklamada dizel yakıt hırsızlığındaki artışa dikkat çekti: "Bir toprak taşıyıcısı veya tarım operatörü olsaydım, yakıtımın nerede olduğu ve tankların iyi kilitli olduğu konusunda çok dikkatli olurdum. Düz 44 galonluk bir yük yakıttan kurtulmak çok kolay ve birden bir çiftçinin cebinden beş veya altı bin dolar çıkabilir."
ABD'de Fiyatlar Yüzde 30 Arttı, İngiltere'de Karne Planı
İran'ın hamleleriyle geri adım atmak zorunda kalan ABD, petrol fiyatlarındaki artıştan nasibini almaktan kurtulamadı. Ülke, Rus ve İran petrolüne yaptırımları kısmen kaldırmak zorunda kalsa da küresel enerji krizinin önüne geçemedi. ABD genelinde akaryakıt fiyatları yüzde 30'dan fazla artarak ortalama galon başına yaklaşık 3,9 dolara ulaştı. Bu seviye, dünyanın en büyük petrol üreticisi olan ABD'de bile akaryakıtın litre fiyatının 1,3 dolara yükseldiğini gösteriyor.
İngiltere'de ise tüketimin normal hızda seyretmesi halinde stokların akaryakıt talebine ancak 26 gün yetecek seviyede olduğu belirtiliyor. Şimdilik herhangi bir sıkıntı yaşamayan İngiltere'nin, savaşın uzaması durumunda benzin istasyonlarına satış kısıtlaması getirmeyi planladığı konuşuluyor.
Avrupa'da Fiyatlar Rekor Kırdı, Acil Önlemler Devreye Girdi
Kriz, Avrupa genelinde akaryakıt fiyatlarını rekor seviyelere taşıdı. Savaşın başlamasından bu yana elektrik fiyatları Almanya'da yüzde 40, İtalya'da yüzde 90 arttı. Avrupa Birliği Komisyonu verilerine göre, akaryakıt fiyatlarındaki artış hızı Almanya dışındaki ülkelerde ivme kazandı. Almanya'da savaş öncesi ortalama 1,72 avro olan benzin (E10) 2,10 avroya, 1,68 avro olan dizel litre fiyatı ise 2,20 avroya tırmandı.
Avrupa'da akaryakıtın en pahalı olduğu ülkeler listesinde Hollanda ve Danimarka ilk sıraları paylaşıyor. Hollanda'da benzinin litresi 2,26 avrodan, motorinin litre fiyatı ise 2,26 avrodan satılırken, Danimarka'da benzin 2,18 avro, motorin ise 2,14 avro seviyesinde.
İtalya hükümeti, akaryakıt fiyatlarını düşürmek için geçici tedbir alarak yakıt vergilerinde indirime gitti. Bu kapsamda hükümet, 20 gün süreyle dizel ve benzin için litre başına 25 sent, LPG için ise kilogram başına 12 sent fiyat indirimi uygulama kararı aldı.
İspanya hükümeti ise toplamda 5 milyar avroluk 80 maddelik önlem paketini açıkladı. Paket ile:
- Elektrik faturalarındaki KDV yüzde 21'den yüzde 10'a düşürüldü
- Akaryakıtta litre başına 30 sentlik indirim yapıldı
- Tüp gaz fiyatları donduruldu
- Sosyal yardımlar artırıldı
- Yoksul hanelere yönelik elektrik tedariki garanti edildi
- Risk altındaki sektörlere elektrik tarifesi sübvansiyonu sağlandı
Türkiye Eşel Mobil Sistemi ile Önlem Aldı
Türkiye, küresel bir yangına dönen enerji maliyetlerindeki artışa karşı eşel mobil sistemini devreye aldı. Ham petrol fiyatlarındaki artışın pompa fiyatlarına etkisini frenlemek için alınan kararla, benzin ve motorin fiyatlarındaki artışın yüzde 75'i devlet tarafından karşılandı. Karar sonrası artışların etkisiyle akaryakıttaki ÖTV marjı tamamen tükendi.
Savaş öncesi ile bugünkü pompa fiyatları karşılaştırıldığında:
- Benzinin litre fiyatı yüzde 8,91 artışla 57 lira 9 kuruştan 62 liraya yükseldi
- Motorinin litre fiyatı ise yüzde 22,92 artışla 57 lira 84 kuruştan 71 lira 10 kuruşa çıktı
Bu gelişmeler, küresel enerji krizinin sadece fiyat artışlarıyla değil, tedarik zincirindeki aksamalar ve sosyal etkilerle de derinleştiğini gösteriyor.
