400 Milyon Varillik Tarihi Hamle Petrol Şokunu Durdurmadı
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkelerin Hürmüz Boğazı'ndaki kriz sonrası devreye aldığı 400 milyon varillik tarihi stratejik rezerv hamlesi, petrol fiyatlarındaki yükselişi durdurmakta yetersiz kaldı. Petrol piyasalarındaki belirsizlik ve kırılganlık devam ederken, uzmanlar özellikle Asya ekonomilerinde alarm zillerinin çaldığını vurguluyor.
Tarihi Karar Ateşi Düşüremedi
IEA üyesi ülkeler, 11 Mart'ta aldıkları kararla acil durum stoklarından toplam 400 milyon varil petrolün piyasaya sunulmasını kararlaştırmıştı. Bu adım, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ortak saldırıları sonrası Tahran'ın misilleme olarak Hürmüz Boğazı'ndan geçişi fiilen kapatması ve petrol piyasalarında yaşanan ciddi arz şokunun ardından gelmişti. Küresel petrol ticaretinin önemli bölümünün geçtiği bu kritik su yolundaki aksama, fiyatlarda sert yükselişe ve piyasalarda derin tedirginliğe yol açtı.
IEA Başkanı Fatih Birol, 16 Mart'ta yaptığı açıklamada rezervlerden çıkan petrolün özellikle Asya piyasalarına ulaşmaya başladığını duyurarak sürecin fiilen başladığını teyit etti. Birol'un açıklamalarına göre:
- Asya-Pasifik bölgesindeki ülkeler acil durum stoklarından 100 milyon varilin üzerinde petrol açıkladı.
- Avrupa ülkeleri benzer miktarda petrolü piyasanın kullanımına sundu.
- Amerika kıtasından ise 170 milyon varili aşan bir arzın devreye girmesi bekleniyor.
- Üretim tarafında da 20 milyon varilin üzerinde ek artış öngörülüyor.
Ancak tüm bu gelişmelere rağmen, piyasalar üzerinde beklenen rahatlatıcı etkinin henüz görülmemesi dikkat çekiyor. Uzmanlar bunun temel nedenini açıklanan rezerv miktarlarının tamamının aynı anda piyasaya girmemesi ve sevkiyatların lojistik, sözleşme ve rafineri uyumu gibi faktörler nedeniyle zamana yayılması olarak gösteriyor.
Büyük Oyuncular Rezervlerini Tam Açmadı
Kpler Kıdemli Ham Petrol Analisti Johannes Rauball, küresel petrol piyasalarında kırılganlığın devam ettiğini belirterek stratejik petrol rezervlerinden salımlara ilişkin sürecin oldukça yavaş ilerlediğini ifade etti. Rauball'ın değerlendirmelerine göre:
"Toplam serbest bırakılan ham petrolün yaklaşık 250 milyon varilini oluşturan başlıca oyuncular ABD, Kanada ve Japonya da dahil olmak üzere çoğu ülke, henüz rezervlerinden varil serbest bırakmadı. Japonya geçen hafta ticari/özel depolarından bir miktar ham petrol serbest bıraktı, ancak rezervlerinden yapılan serbest bırakımlar henüz kayda geçmedi. Japonya'nın rezerv serbest bırakımlarının çoğu nisanda gerçekleşecek."
Rauball, ilk ham petrol sevkiyatlarının 20 Mart'ta başladığını ve aynı gün ABD Enerji Bakanlığı'nın Teksas ve Louisiana'daki rezerv sahalarından toplam 45,2 milyon varil ham petrol için 8 şirkete sözleşme verdiğini açıkladı. Teslimatların 1 Nisan ile 31 Mayıs arasında yapılacağını ve şirketlere erken sevkiyat seçeneği de tanındığını belirtti.
Çin'den Büyük Hamle Bekleniyor
Analist Rauball, Pekin'in ise henüz büyük ham petrol stok serbest bırakımları konusunda karar vermediğine dikkat çekti. "Çinli rafinerilerin kısa vadeli arz açığıyla karşı karşıya olmasına rağmen ne ticari petrol rezervlerinden ne de stratejik petrol rezervlerinden herhangi bir büyük ölçekli serbest bırakım için resmi bir karar alınmış değil" ifadelerini kullandı.
Asya Ülkelerinde Kırılganlık Yüksek
Rauball, arz kesintilerine en açık ülkelerin Hürmüz Boğazı üzerinden taşınan ham petrole büyük ölçüde bağımlı olan ülkeler olduğunu vurguladı. Filipinler, Vietnam ve Japonya'nın ham petrol ithalatlarının yaklaşık yüzde 80'inin bu rotaya bağlı olduğunu belirten Rauball, "Bu, dünya genelindeki en yüksek oran. Japonya'nın büyük stokları bir tampon sağlasa da, Filipinler ve Vietnam'ın stokları sınırlı. Singapur, Güney Kore ve Tayvan da benzer kırılganlıklara sahip" değerlendirmesinde bulundu.
Hindistan'ın ise Rusya'dan ham petrol ithalatını artırdığını belirten Rauball, burada arzın istikrarlı olsa da ülkenin yüksek oranda ithalata bağımlı olduğunu ve yükselen küresel ham petrol fiyatlarının Hindistan için ek bir zorluk oluşturduğunu ifade etti.
En Hazırlıklı Ülkeler Belli Oldu
Rauball'ın analizine göre en hazırlıklı ülkeler net ihracatçı olan Kanada, ABD ve Brezilya. ABD'de iç tüketim yüksek olmasına rağmen, ham petrol bulunabilirliğinin güçlü olduğunu belirten Rauball, bunun nedenlerini şöyle sıraladı:
- Venezuela'dan yön değiştirilen ham petrol akışları
- Kanada ve ABD'de rekor seviyede üretim
- Stratejik rezerv serbest bırakımları
Benzer şekilde Brezilya'nın da güçlü iç üretim ve düşük ithalat bağımlılığı ile avantajlı konumda olduğunu belirten Rauball, "Bu ülkeler, küresel arz kesintilerine karşı dayanıklılık sağlıyor ve yükselen ham petrol ile ürün fiyatlarının etkisini sınırlıyor" ifadelerini kullandı.
Petrol piyasalarındaki belirsizliğin sürdüğü bu dönemde, 400 milyon varillik tarihi hamlenin etkisinin tam olarak hissedilmesi için zaman gerektiği, ancak Asya ekonomilerindeki kırılganlıkların derinleşme riski taşıdığı uzmanlar tarafından vurgulanıyor.
