TÜİK Enflasyon Hesaplamalarında Dijital Dönüşüm: Sağlık ve Eğitim Sektörlerinde CAWI Yöntemi
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) kapsamında önemli bir güncellemeye imza attı. Kurum, eğitim ve sağlık sektörlerindeki seçilmiş madde çeşitleri için fiyat derlemesini bu yıl itibarıyla geleneksel yöntemden çıkararak, sadece Bilgisayar Destekli İnternet Anketi (CAWI) yöntemiyle yapmaya başladı. Bu değişiklik, enflasyon verilerinin daha modern ve verimli şekilde toplanmasını amaçlıyor.
Enflasyon Sepetinde Kullanılan Veri Toplama Yöntemleri
TÜİK'in internet sitesinde yer alan açıklamaya göre, TÜFE'nin hesaplanması ve kamuoyuna sunulması ile ilgili süreçler, zaman içinde toplumun değişen tüketim alışkanlıklarına, ekonomik koşullara ve uluslararası standartlara uygun olacak biçimde sürekli güncelleniyor. TÜFE sepetinde kapsanan mal ve hizmet fiyatları farklı yöntemlerle derleniyor:
- Bilgisayar Destekli Kişisel Görüşme Yöntemi (CAPI): TÜİK'in 26 bölge müdürlüğünde görevli anketörlerin, seçilen iş yerlerini bizzat ziyaret ederek, mal ve hizmet fiyatlarını tablet bilgisayarlara kaydetmelerine dayalı geleneksel veri derleme yöntemi. Bu yıl itibarıyla alandan veri derleme yöntemiyle elde edilecek fiyat sayısı, derlenen toplam fiyat sayısının yaklaşık yüzde 50,3'ünü oluşturuyor.
- Barkod Verilerinin Kullanımı: Perakende ticaret sektöründe önemli paya sahip zincir marketlerden sağlanan veriler, TÜFE hesaplamalarında ilk olarak 2021'de kullanılmaya başlandı. 2025 yılı itibarıyla bu yöntemle derlenen fiyat sayısı, toplam fiyat sayısının yüzde 43'üne karşılık geliyor.
- Web Scraping (Veri Kazıma): İnternet üzerinden otomatik olarak fiyat verilerinin toplanması yöntemi. 2025 yılı itibarıyla bu yöntemle elde edilen fiyat sayısı, derlenen toplam fiyat sayısının yaklaşık yüzde 5,1'ini oluşturuyor.
Sağlık ve Eğitim Sektörlerinde CAWI Yöntemine Geçiş
CAWI metodu, cevaplayıcıların internet tabanlı özel olarak tasarlanmış anket formlarını çevrim içi olarak doldurmaları temel prensibine dayanıyor. TÜFE'de, sağlık ve eğitim sektörleri grubundan seçilmiş madde çeşitleri için fiyatların firma yetkilileri tarafından "www.tuik.gov.tr" internet sitesindeki anketin doldurulması şeklinde uygulanıyor.
Bu sistem 2024 yılı boyunca test edilerek, söz konusu fiyatlar hem anketörler tarafından yüz yüze görüşme yöntemiyle alandan derlenmiş hem de eş zamanlı olarak CAWI yöntemi kullanılmıştı. Bu yıl itibarıyla söz konusu maddeler geleneksel yöntemden çıkarılarak sadece CAWI yöntemiyle derlenmeye başlandı. 2025 yılı itibarıyla CAWI veri derleme yöntemiyle elde edilecek fiyat sayısı, derlenen toplam aylık fiyat sayısının yaklaşık olarak yüzde 1,6'sını oluşturdu.
Diğer Sektörlerdeki Güncellemeler ve Yöntemler
TÜFE kapsamında kira fiyatlarının takibi için Bilgisayar Destekli Telefon Görüşmesi (CATI) yöntemi kullanılıyor. Merkezde görevli operatörler tarafından veri derlenirken, haneler ile kurumsal iletişim hattı olan Alo124 üzerinden telefon ile görüşülerek kira anketi gerçekleştiriliyor. Alo 124 ile yapılan tüm görüşmeler kayıt altına alınıyor.
Telefon ile kira anketi yapılamayan hanelerle ise bölge müdürlüklerinde görevli personel tarafından yüz yüze görüşülerek anket uygulanıyor. Yıl boyunca "aynı konutun" kira fiyatı takip ediliyor. 2023'ten itibaren kira fiyatı derlenen konut sayısı 5 bin 246 oldu.
TÜFE'de 2025 yılı itibarıyla ağırlıklı olarak hizmet grubundan (otel, lokanta ve benzeri) seçilmiş bazı madde çeşitleri için fiyatların CATI yöntemiyle derlenmesine başlandı. Ayrıca TÜFE'de idari kaynaklardan tam kapsamda ve güncel olarak derlenebilecek fiyatların doğrudan ilgili kurumlardan temini yoluna gidildi. Bu kapsamda akaryakıt fiyatları Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) kayıtlarından temin ediliyor.
Dijital Yöntemlerin Avantajları
Gerek barkod verilerinin kullanımı gerekse internet üzerinden derlenen fiyatların TÜFE hesaplamalarına dahil edilmesi istatistik ofisleri için maliyeti düşürürken cevaplayıcı yükünü de azaltıyor. Bunun yanı sıra istatistik üretiminde veri derleme sıklığı daha yüksek ve daha büyük hacimli oluyor.
TÜFE'nin zamanlılığı gereği bahsedilen her iki yöntem için de ilgili ayın 1'i ile 24'ü arasındaki veriler kullanılıyor. Her madde için elde edilen günlük fiyatın geometrik ortalaması alınarak ilgili maddenin aylık ortalama fiyatına ulaşılıyor.
Bu güncellemeler, TÜİK'in enflasyon verilerini daha doğru, güncel ve uluslararası standartlara uygun şekilde sunma çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Dijital dönüşüm, istatistiksel veri toplama süreçlerinde verimliliği artırırken, maliyetleri de önemli ölçüde düşürüyor.
