Part Time Çalışanlar İçin Sigorta Yükümlülüğü ve Temel Haklar
Günümüz ekonomik koşullarında, özellikle öğrenciler veya sürekli iş bulmakta zorlanan bireyler için part time çalışma önemli bir gelir kaynağı haline gelmiştir. Ancak bu çalışma biçiminde sigortasız istihdam yaygın bir sorun olarak karşımıza çıkıyor. Peki, part time çalışanlara sigorta yaptırmak gerçekten zorunlu mu? Bu çalışanların yıllık izin ve kıdem tazminatı gibi temel hakları bulunuyor mu? İşte, İş Kanunu çerçevesinde part time çalışanların tüm haklarını detaylı bir şekilde inceliyoruz.
Kısmi Süreli Çalışmanın Tanımı ve Hukuki Çerçevesi
İş Kanunu'na göre, haftalık standart çalışma süresi 45 saat olarak belirlenmiştir. Haftada 30 saat ve altında çalışanlar ise "kısmi süreli" çalışan statüsünde değerlendirilir. Halk arasında daha çok part time çalışma olarak bilinen bu modelde, işverenlerin çalışanları tam zamanlı işçiler gibi sigortalı çalıştırması kesin bir zorunluluktur. Kısmi süreli çalışanlar ile işverenler arasında mutlaka yazılı bir sözleşme yapılmalı ve bu sözleşmede çalışma koşulları net bir şekilde belirtilmelidir.
Sigorta Primlerinin Hesaplanması ve Tamamlanması
Part time çalışanlar için sigorta primleri, çalışılan süreyle orantılı olarak hesaplanır. Örneğin, saat ücreti üzerinden sözleşme yapılmışsa, bir ayda çalışılan toplam saatler belirlenir ve günlük 7,5 saatlik çalışma süresine bölünerek prim gün sayısı bulunur. Bu hesaplamada, 7,5 saatten az olan küsuratlar tam bir gün olarak kabul edilir.
Önemli bir nokta ise, ayda 8 günden az çalışan part time çalışanların genel sağlık sigortası (GSS) primlerini 30 güne tamamlamakla yükümlü olmalarıdır. Ancak, anne, baba veya eşi üzerinden bakmakla yükümlü olunan kişi statüsünde olanlar bu yükümlülükten muaftır. GSS primi ödemekte zorluk çeken ve hane içi kişi başı geliri asgari ücretin üçte birinden az olan bireyler için ise primler devlet tarafından karşılanabilir, bunun için gelir testi yaptırmak gerekmektedir.
Prim Eksikliklerini Tamamlama Yöntemleri
Part time çalışanlar, emeklilik süreçlerini olumsuz etkilememek adına eksik prim günlerini iki farklı yöntemle tamamlayabilirler:
- İsteğe Bağlı Sigorta: Çalışmaya devam ederken, eksik günleri tamamlamak için isteğe bağlı sigorta primi ödenebilir. Normalde Bağ-Kur kapsamında değerlendirilen isteğe bağlı sigorta, kısmi süreli çalışanlar için SSK kapsamında işlem görür.
- Borçlanma: Çalışırken prim ödeme gücü olmayanlar, daha sonra eksik günleri 30'a tamamlamak için borçlanma yapabilirler. 25 Şubat 2011 tarihinde yürürlüğe giren 6111 Sayılı Kanun ile tanınan bu hak, sadece bu tarihten sonraki eksik günler için kullanılabilir.
GSS primlerini 30 güne tamamlamış kişiler, ileride borçlanma yapmak istediklerinde daha düşük bir oran (%21) üzerinden prim ödeyebilirler.
Yıllık Ücretli İzin ve Kıdem Tazminatı Hakları
Kısmi süreli çalışanlar, tam süreli çalışan işçilerle aynı haklara sahiptir. Yıllık ücretli izin hakkından yararlanabilmek için en az bir yıl çalışmış olmak gereklidir. İzin süreleri, çalışılan süreyle orantılı olarak hesaplanır. Örneğin, haftada sadece iki gün çalışan bir part time çalışan, yıllık iznini bu iki gün üzerinden kullanır.
Kıdem tazminatı konusunda da part time çalışanlar tam zamanlı çalışanlarla eşit haklara sahiptir. En az bir yıl çalışmış olan ve iş sözleşmesi işveren tarafından haklı bir neden olmaksızın feshedilen part time çalışanlar, kıdem tazminatı alma hakkını elde ederler. Aynı şekilde, ihbar tazminatı hakları da mevcuttur.
Eşit Muamele ve İş Güvencesi
İş Kanunu, kısmi süreli çalışanlara tam süreli çalışanlara göre farklı muamele yapılmasını kesinlikle yasaklamıştır. Ücret ve diğer paraya ilişkin menfaatler, çalışılan süreyle orantılı olarak ödenmelidir. Ayrıca, niteliğine uygun tam zamanlı bir pozisyon açıldığında, öncelik hakkı part time çalışan işçiye verilmelidir. Bu durum, iş güvencesi açısından oldukça önemli bir haktır.
Sonuç olarak, part time çalışanların sigortalı çalıştırılması yasal bir zorunluluktur ve bu çalışanlar yıllık izin, kıdem tazminatı gibi temel haklardan tam olarak yararlanabilirler. Hem işverenlerin hem de çalışanların bu haklar konusunda bilinçli olması, sağlıklı iş ilişkilerinin kurulması açısından büyük önem taşımaktadır.
